Metoda Ośrodków Pracy

„Metoda ośrodków zainteresowań” wyrosła z przystosowanej do naszych warunków przez Marię Grzegorzewską metody Decroly`ego. Po drugiej wojnie światowej (1955 r.) została przekształcona w metodę „ośrodków pracy".

Zastosowanie metody ośrodków pracy

Metoda stosowana jest w stosunku do:
  • dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim;
  • dzieci umiarkowanie i znacznie upośledzonych;
  • również afatyków

Charakterystyka metody


Główne założenia metody polegają na czerpaniu materiału nauczania bezpośrednio z życia, na aktywnym udziale uczniów w zjawiskach otaczającego świata.
Praca metodą ośrodków stwarza wspaniałe warunki dla konkretnego poznania przedmiotów i zjawisk za pomocą wszystkich zmysłów, do stosowania wielu ćwiczeń:
  • spostrzegania wzrokowego - obserwacji kształtów, wielkości, długości, szerokości, barw, itp.,
  • słuchowego - rozpoznawania rozróżniania dźwięków, siły dźwięku, głośniej, ciszej, kierunków i odległości od źródła dźwięku,
  • dotyku - miękkość, szorstkość, ciężar, temperatura, kształt, wielkość, długość, szerokość,
  • smaku - słodki, gorzki, słony, cierpki, kwaśny,
  • węchu - rozpoznawania po zapachu potraw, płynów, owoców, warzyw, różnorodnych tworzyw.
Metoda ta obok funkcji terapeutycznej pełni również funkcje kształcące i wychowawcze. Uczy widzieć, obserwować, badać i rozumieć zjawiska przyrody i zjawiska społeczne, wyciągać wnioski, a więc uczy myślenia. Występuje tu poznawanie zagadnień w całościowym układzie w sposób ciągły, stały i w logicznym układzie w oparciu o cały dostępny zespół analizatorów.
Zakres i układ treści dostosowany jest do możliwości dzieci, jednocześnie związany jest z życiem. Wszystko musi być konkretnie poznane, zdobyte w drodze doświadczenia, rozumowo wywnioskowane i zawsze z myślą o całości.
Metoda „ośrodków pracy” ma ponadto tę cenną w terapii stronę, że w zależności od stopnia upośledzenia nadaje się do indywidualizowania treści i form, a także czasu pracy, co ma duże znaczenie w nauczaniu dzieci z upośledzeniem umysłowym.

Tematyka ośrodków pracy stopniowo się rozszerza. Podstawowymi kryteriami doboru treści tematów stanowiących ośrodki pracy są:
  • występowanie ich i spotykanie przez dzieci w otaczającym życiu,
  • znaczenie tych tematów ośrodków pracy dla bieżącego życia i prawidłowego postępowania dzieci,
  • możliwość nauczania dzieci treści, wiadomości i umiejętności zawartych w tych tematach oraz możliwość kształtowania właściwej postawy dzieci i możliwość skutecznego oddziaływania na występujące u nich ujemne i dodatnie odchylenia rozwojowe.
W przypadku objęcia przez ośrodek obszernych treści nauczania dzieli się go na ośrodki mniejsze, nazywane również podośrodkami (np. ośrodek „warzywa” dzielimy na takie podośrodki, jak: kapusta, buraki, marchew).
Przerabiany materiał wychodzi od jednego zagadnienia, stanowiącego centrum. Wokół niego grupują się inne zagadnienia, wiążące się z nim bezpośrednio. Jest to powiązanie treści w pewne całości zbudowane na celowo kierowanych przez nauczyciela zainteresowaniach dziecka.

Bezpośrednie spostrzeganie, gromadzenie nowego materiału najczęściej ma postać obserwacji, która może być okolicznościowa, czyli przypadkowa, i zaplanowana, właściwa, będąca zasadniczym etapem pracy. W toku właściwej obserwacji występuje:
•    obserwacja d o w o l n a, gdy dzieci po zetknięciu się z nowym dla nich przedmiotem z ogromnym zainteresowaniem, nic ubocznego nie widząc i nie słysząc, oglądają, badają, poznają go;
•    obserwacja k i e r o w a n a, gdy dzieci swe pierwsze zainteresowanie zaspokoiły i nauczyciel kieruje ich uwagę na istotne, często pominięte przez nich fragmenty i szczegóły oraz uzupełnienia potrzebne dla właściwego zgromadzenia koniecznej na danym etapie rozwoju dzieci wiedzy o opracowywanym zjawisku.
Dzieci w toku obserwacji odbierają wrażenia, dokonują spostrzeżeń, korygują i uzupełniają je, porównują z innymi i zapamiętują - gromadzą materiał potrzebny do dalszej „przeróbki”. Obserwacja w zasadzie powinna odbywać się w warunkach najbardziej charakterystycznych dla opracowywanego zjawiska np. obserwacja owoców w sadzie, warzyw w ogrodzie, kopania ziemniaków na polu itd. Powinna w miarę możliwości stwarzać warunki do osobistego udziału dzieci w obserwowanym zjawisku, np. w karmieniu zwierzęcia, w jeździe samochodem lub autobusem, w zrywaniu owoców z drzew, sprzątaniu stołu, myciu naczyń, odkurzaniu dywanu, korzystaniu z robotów itp. Taka obserwacja daje pełny obraz omawianego zjawiska, wzbogaca dziecko o nowe doświadczenia, przeżycia emocjonalne i umiejętności.



Abstrakcyjne myślenie - to przede wszystkim „przeróbka”, opracowanie umysłowe zgromadzonego materiału. Następuje tu tworzenie pojęć:
  • analiza,
  • porównywanie,
  • uzupełnianie zgromadzonych spostrzeżeń,
  • ocena ich zgodności z rzeczywistością i łączenie w całość.