Logopeda (Trzemeśnia / Myślenice) - Gabinet Logopedyczny DIALOG Kinga Turek

Terapia logopedyczna osób jąkających się jest tradycyjnie kojarzona z treningiem płynności mówienia. Polega on na zastosowaniu różnych metod, technik, ćwiczeń w celu ułatwienia mówienia. Są one mniej lub bardziej uporządkowane. Różnice między nimi są wyraźne lub minimalne. Nieraz pod różnymi nazwami kryją się te same metody. Innym razem pozornie nowa technika jest po prostu modyfikacją. Metody użyte w treningu płynności mówienia można podzielić na:

• bezpośrednie - bezpośrednio oddziaływają na niepłynność mówienia za pomocą różnych ćwiczeń oddechowych, fonacyjnych, artykulacyjnych i słuchowych;
• pośrednie - oddziaływają na procesy leżące u podstaw mówienia bez korekcji jej niepłynności;
• kompleksowe - łączące różne techniki bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania na niepłynność mówienia.

Metody bezpośrednie

Metody bezpośrednie zawierają różne ćwiczenia poprawiające płynność mówienia. Ich repertuar jest bardzo szeroki i zróżnicowany. Metody bezpośrednie można podzielić na takie, które:

• kierują uwagę jąkającego się na akt mówienia,
• odwracają uwagę jąkającego się od aktu mówienia.

Metod skoncentrowanych na technice wypowiadania się jest zdecydowanie więcej niż metod odwracających uwagę od aktu mówienia. Zdaniem Byrne (1989) te dominujące metody prowadzi się według dwóch konkurencyjnych zasad:

• „Mówienie bardziej płynne”
• „Jąkanie się bardziej płynne”

Celem metod prowadzonych zgodnie z pierwszą zasadą jest przede wszystkim redukcja objawów niepłynnego mówienia. Chodzi o zmniejszenie niepłynności patologicznej do minimum lub jej wyeliminowanie. Natomiast metody podporządkowane drugiej, dość paradoksalnie brzmiącej zasadzie, nakłaniają jąkającego się do łagodniejszego jąkania (jąkaj się płynniej). Innymi słowy, chodzi tu o przekształcenie niepłynności patologicznej w niepłynność zwykłą. Mimo że modeli i technik poprawiających płynność mówienia jest wiele, to można wyodrębnić kilka podstawowych procedur postępowania terapeutycznego.

Do metod skoncentrowanych na akcie mówienia można zaliczyć:

• Metodę Gutzmana;
• metodę Froeschelsa;
• metodę Fernau-Hora;
• mówienie rytmiczne;
• mówienie wydłużone;
• metodę cienia;
• technikę swobodnego przepływu powietrza;
• analizę objawów jąkania;
• technikę delikatnego startu mowy;
• trening negatywny,;
• techniki uczenia się, które są prowadzone zgodnie z zasadą „mówienie bardziej płynne”:
  • metodę Van Ripera,
  • metodę Shechana,
  • metodę Frazera prowadzone według zasady „jąkanie bardziej płynne”.

Metoda Gutzmana. Jej istotą jest poprawa koordynacji aparatu oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnego. W czasie oddychania jąkający się kładzie ręce na swojej piersi i wdycha bezszelestnie powietrze przez otwarte usta. Nie wolno mu „chlipać” powietrza. Jego wydech powinien być długi i równomierny. Jąkający się wykonuje ćwiczenia głosowe, rozpoczynając od chuchania do szeptu, a później od szeptu do pełnego głosu. Te przejścia powinny być łagodne, aby nie dopuścić do bloku krtaniowego. W czasie ćwiczeń artykulacyjnych jąkający się wymawia głoski zgodnie z zasadą stopniowania trudności. A zatem rozpoczyna od głosek szczelinowych, później wymawia zwarto-szczelinowe, a na końcu zwarte. Wymawia je najpierw w izolacji, a później w sylabach, wyrazach. Kontrolowane oddychanie. Jest to jedna z najbardziej kontrowersyjnych metod zmniejszania niepłynności mówienia. Źle zastosowana prowadzi do patologizacji oddychania, które jest przecież nieświadomym automatyzmem. Dlatego należy ją stosować niezwykle ostrożnie w przypadkach, gdy oddech w czasie mówienia jest rzeczywiście zaburzony, a występje to tylko u niektórych jąkających się. Należy wówczas dążyć do wypracowania oddechu brzuszno-przeponowego oraz umiejętności świadomego zwolnienia fazy oddechowej za pomocą kontroli napięcia mięśni oddechowych, co wydłuża i reguluje fazę oddechową (appoggio).