Strona 6 z 6
Relaksacja
W terapii osób jąkających się najczęściej łączy się zasady relaksacji progresywnej Jacobsona i treningu autogennego Schulza, dostosowując je do specyfiki zaburzenia. Przykładem tego połączenia jest przeznaczona dla dzieci w wieku przedszkolnym metoda Wygotskiej i współautorów (1984) oraz przeznaczona dla dzieci starszych, młodzieży i dorosłych metoda Lubińskiej (1970). Aby relaksacja dała pożądany efekt, należy ją stosować codziennie, w różnych pozycjach (leżącej, stojącej, siedzącej) i w różnych sytuacjach komunika cyjnych (w domu, szkole, autobusie itp.) - twierdzi Kałużyński (1971). Polecał on osobom jąkającym się z silnymi objawami tremy technikę, którą można streścić w następujących punktach:
1. „Należy odprężać się przed dłuższymi występami słownymi na jakieś 15-20 minut. Mato być odprężenie w chwili największego lęku, zdenerwowania i czasami złości. [...]
2. Należy uzyskane odprężenie zachować w czasie mówienia i działania przy ludziach. [...]
3. Jeżeli pojawią się trudności w mowie, to nie należy nigdy ratować się zwiększeniem wysiłku, lecz przeciwnie, ratować się odprężeniem. [...]
4. W przypadku pojawienia się myśli o niemożliwości wypowiedzenia jakiegoś słowa, należy maksymalnie odprężyć się i wypowiedzieć je płynnie w myśli, a następnie przy użyciu minimalnego wysiłku - wypowiedzieć dość cicho i miękko”.
Trening relaksacyjny Wintreberga został włączony przez Markiewicz (1973) do programu reedukacji psychomotorycznej dzieci jąkających się, która oddziałuje na trzy tory:
• neuromięśniowy - ćwiczenia mają na celu uzyskanie zdolności dowolnego zwalniania napięcia mięśni szkieletowych, a zwłaszcza mięśni szczęki dolnej, policzków, brody, warg i języka.
• oddechowy - zadaniem jest odpowiednia stymulacja i rytmizacja mięśni oddechowych, a zwłaszcza przepony.
• psychiczny - udrożnienie toru psychicznego polega na stopniowym odprężeniu psychicznym, zarówno w sferze emocjonalnej, jak i umysłowej.
Desensytyzacja w przypadku jąkania ma następujący przebieg (3 etapy):
1. Ustalenie hierarchii sytuacji i bodźców wyzwalających lęk przed mówieniem.
2. Trening relaksacyjny według omówionych wcześniej procedur.
3. Wyobrażenie sobie sytuacji logofobicznych i zastępowanie reakcji lękowych reakcjami relaksu.
Stosując metodę desensytyzacji zmierza się do tego, by najpierw określone bodźce utraciły moc wyzwalania logofobii w sytuacjach wyobrażeniowych, a następnie by nastąpiła generalizacja tej reakcji na sytuacje rzeczywiste.
Psychoanaliza. Postępowanie terapeutyczne jest ukierunkowane nie na poprawę płynności mówienia, lecz na polepszenie funkcjonowania całej osobowości.
Psychodrama. Stanowi środek ułatwiający przeniesienie efektów terapii osób jąkających się poza gabinet. Terapeuta proponuje pacjentom odegranie typowych sytuacji wyzwalających jąkanie, np.:
• sytuacje podwyższonej świadomości i kontroli własnej mowy,
• sytuacje oczekiwania wystąpienia jąkania,
• sytuacje podwyższonego napięcia,
• sytuacje wzmożonego strachu,
• sytuacje obniżonej gotowości do mówienia,
• sytuacje słabej znajomości słuchaczy.
Sytuacje te występują w czasie rozmowy telefonicznej, zakupów, wystąpienia przed audytorium, załatwiania spraw urzędowych, kłótni, egzaminu itp. Stanowić one mogą tematy scenek psychodramatycznych.
Metody kompleksowe - programy
Do najpopularniejszych programów należą:
- program Perkinsa (1973);
- program Van Ripera (1971);
- program Engiel (1977);
- program Janeczko i Lewandowskiej (1987);
- program Chęćka (1977);
- program Boberga (1980)
- program Wendlandta (1984);
- program Tarkowskiego Z. (1993);
- program Starkweathera (1993).
Za autorką: Marzena Mieszkowicz - neurologopedą
Bibliografia:
Adamczyk B. - Trening i psychoterapia w metodzie „Echo”, „Logopedia” 1977, nr 10.
Bochniarz A.- Korektor mowy jako transformator i intensyfikator informacji, w: Materiały III krajowego sympozjum psychologii defektologicznej, (red.) A. Jędrzejczak, Wrocław 1982.
Chęciek M. - Etapy w zmodyfikowanym programie psychofizjologicznej terapii jąkających się, „Logopedia” 1997, nr 24.
Engiel Z.- Próba opracowania systemu ćwiczeń logopedycznych w rehabilitacji jqkania. Cz. IV, „Zagadnienia Wychowawcze a Zdrowie Psychiczne” 1977, nr 6.
Gałkowski T. Jastrzębowska G. (red.) - Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki, Opole 1999.
Kałużyński J. - Relaksacja jako metoda opanowania tremy u jąkających się, w: Wybrane zagadnienia z defektologii, t. 3, red. T. Gałkowski, Warszawa 1971.
Kałużyński J. - Zastosowanie hipnozy w usuwaniu jąkania, „Logopedia” 1975, nr I 5-16.
Kratochvil S. - Psychoterapia. Kierunki, metody, badania, Warszawa 1974.
Markiewicz J. - Reedukacja psychomotoryczna dzieci jąkających się, „Problemy Psychoterapii Dzieci i Młodzieży” 1973, t. 2.
Mitrynowicz A. - Jąkanie. Przyczyny i leczenie, Warszawa 1952.
Tarkowski Z. - Jąkanie wczesnodziecięce, wyd. 2, Warszawa 1998.
Tarkowski Z. - Jąkanie, Warszawa WN PWN 1999.
