Stymulacja polisensoryczna

Metoda zwana ?porannym kręgiem? została opracowana przez p. Hedwig Abel ? Anstatt Stetten w Niemczech a zaadoptowana dla dzieci młodszych przez J. Kielina na podstawie jej niepublikowanego programu autorskiego.

Czym jest stymulacja polisensoryczna


?Poranny krąg? można określić jako stymulację polisensoryczną, czyli wielozmysłową, według pór roku. Obejmuje swym zasięgiem wszystkie zmysły człowieka a więc zmysły ?bliskie?, tj.: smak, węch, dotyk oraz ?dalekie?, tj.: wzrok, słuch. Poprzez zmysły zostaje nawiązana komunikacja z dzieckiem upośledzonym w stopniu głębokim, która opiera się na świecie przyrody.
Celem zajęć jest spotkanie terapeuty i dziecka oraz dzieci ze sobą nawzajem, których istotą jest budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa. Stosowanie różnorodnych bodźców jest tylko środkiem do celu. Podczas ? porannego kręgu? dzieci powinny czuć zadowolenie, przyjemność. Każdy element zajęć powinien być dla dziecka przewidywalny, a więc bezpieczny. To rytuał, którego reguły są dla dziecka bardzo dobrze znane, w którym niepewność została zredukowana do minimum.   

Podstawowe założenia metody ?porannego kręgu?

Podstawą tworzenia programu ?porannego kręgu? jest świat przyrody. Jest on źródłem podstawowych symboli: żywiołów, barw, zapachów, smaków, wrażeń dotykowych i termicznych. Na co dzień doświadczamy potęgi świata przyrody: ciepła, zimna, mocnego wiatru lub wietrzyku. Patrzymy na różne kolory, czujemy różne zapachy. Świat dostarcza nam różnorodnych polisensorycznych bodźców oddziałujących na stan naszej psychiki. Dziecko poznaje nowe bodźce, obcuje z nimi,  dzięki temu poznaje wielozmysłowo przestrzeń, która go otacza a która jest mu nieznana. Nauczyciel stara się wprowadzać je w naturalnej postaci, wprost ze świata natury. Są one dla niego inspiracją do pracy z dzieckiem.

Najważniejszym i mającym największe znaczenie bodźcem wzrokowym podczas zajęć jest sam nauczyciel prowadzący zajęcia. Tak naprawdę to od niego zależy, jakie to będą zajęcia. Pozostałe elementy mają swoje znaczenie, ale są tylko narzędziami, przedmiotami mającymi stworzyć nastrój, atmosferę spotkania, tworzącymi jego oprawę i rytuał. Elementem na dzieci najbardziej oddziałującym jest nauczyciel, jego postawa, nastrój uwidaczniający się w postawie ciała, twarzy, ruchach. Bardzo ważny jest głos nauczyciela. Powinien być on głośny, wyrazisty, odpowiednio do sytuacji modulowany. Równie ważna jest ekspresja twarzy nauczyciela. Kontakt wzrokowy jest głównym źródłem rozwoju dialogu. Celem pracy nauczyciela jest inicjowanie i podtrzymywanie  kontaktu wzrokowego z dzieckiem.

Duże znaczenie w odbiorze wzrokowym mają barwy. Każda pora roku posiada swoją charakterystyczną barwę:
  • Kolor czerwony jest barwą lata, bardzo silnie pobudzającą. Jest w nim ukryta agresja, chęć niszczenia, podobnie jak w ogniu. Czerwień jest kolorem namiętności, wzburzenia, może wręcz wzbudzać strach. Jest kolorem serca, płuc i mięśni i wpływa ożywiająco na te narządy. Jest ?przyspieszeniem? dla osób powolnych. Przy zaburzeniach mózgowo ? organicznych kolor ten oddziałuje ogólnie na uaktywnienie się uczuć.
  • Kolor żółty jest barwą jesieni. Jest kojarzony z radością życia, rozpoczynającym się dniem. Jest kolorem spadających liści i dojrzałych owoców. Barwa żółta wzmacnia wolę, przekazuje ciepło serca, wesołość. Przy depresjach i stanach lękowych może działać łagodząco. Podobnie jak kolor czerwony, przy zaburzeniach mózgowo ? organicznych żółć oddziałuje ogólnie na uaktywnienie się uczuć.
  • Kolor biały charakteryzuje zimę. Biel nie jest barwą, lecz odbiciem światła. Może działać nużąco i kojarzyć się z pustką. Biel promieniuje, uspokaja i rozjaśnia. Emanuje spokojem i nudą. Do zimy należy też błękit. Jest kolorem ciszy i spokoju. Zapewnia koncentrację, zadowolenie i równowagę. To kolor duchowości i życia religijnego, gdyż prowadzi do wyciszenia.
  • Kolor zielony należy do wiosny. Zieleń łagodzi, przynosi zadowolenie, daje pokój, uspokaja     i odpręża. Podobnie jak kolor błękitny zapewnia koncentrację, zadowolenie i równowagę.
Dany kolor powinien dominować w wystroju całego wnętrza pomieszczenia, podczas prowadzenia zajęć, zależnie od panującej pory roku. Kolor sufitu symbolizuje niebo i powinien zmieniać odcień w zależności od danej pory roku (wiosną będzie zielono - niebieski, latem jasnoniebieski ze słońcem, jesienią i zimą ? granatowo - niebieski z gwiazdkami). Możemy także innymi przedmiotami w odpowiednim kolorze przystroić pozostałe sprzęty.    

W trakcie zajęć dzieci zasłaniane są dużymi kawałkami materiału o odpowiedniej barwie, a w świetle nadfioletowym przesuwa się przed ich oczami błyszczące, fosforyzujące wstążki, tak aby te muskały je po twarzy i by dzieci mogły je łapać, przesuwać między palcami itp. Można posłużyć się także fosforyzującymi w tym świetle zabawkami. Zimą spada na dzieci biały, fosforyzujący nadfioletem, papierowy śnieg.

Ważnym momentem ?porannego kręgu? jest ciemność. Ciemność silnie działa na emocje. Im jest głębsza, tym głębiej od nas dociera. Może budzić niepokój, a nawet lęk, ale bardzo ważne jest oswojenie się z ciemnością, opanowanie emocji. Dzięki ciemności wyraźniej dostrzegamy każdy element, który nią nie jest. Dlatego w ciemności tak wielkiego znaczenia nabiera zapalona świeca pojawiająca się w zasięgu wzroku. Ciepłe migoczące światło świecy niesie ze sobą spokój i poczucie bezpieczeństwa.


Bardzo istotnymi elementami ?porannego kręgu? są bodźce dotykowe, a więc ręce nauczyciela. Ważny jest sposób poruszania i dotykania dziecka. Dotyk powinien być przekonujący i precyzyjny, a nie mechaniczny i bezmyślny. Podając dłonie, powinniśmy przekazywać pozytywny stosunek do dziecka i poczucie bezpieczeństwa.  Receptory dotyku  znajdują się na powierzchni całej skóry dziecka. Jej powierzchnia rejestruje ucisk, wibracje, temperaturę, ból i inne tego typu wrażenia. Podstawową propozycją stymulacji dotykowej jest masaż dłoni wykonywany na powitanie. Towarzyszy mu piosenka, a olejek użyty do masażu ma charakterystyczny dla danej pory roku zapach. Bodźce dotykowe mają szczególne znaczenie dla uczniów niedowidzących, gdyż wtedy organem służącym do ?widzenia?, do orientacji w przestrzeni stają się ręce. Właśnie podczas masażu dłoni możemy spotkać się z dziećmi  w sposób najbardziej osobisty, przekazać im swoją bliskość, ciepło, poczucie bezpieczeństwa. Ta codziennie powtarzająca się czynność staje się rytuałem i rodzi zaufanie.
Olejek powinien mieć własny, charakterystyczny dla danej pory roku zapach, taki sam, jaki wydziela lampka zapachowa, co wywołuje dodatkowe skojarzenia z pomieszczeniem i sytuacją, w jakiej odbywa się masaż.