Stymulacja polisensoryczna

Zapachy, podobnie jak kolory, oddziałują na nasza psychikę. Każdy w swoisty sposób. Do każdej pory roku przyporządkowany jest inny zapach, którym napełniamy pomieszczenie przez wlanie kilku kropel olejku zapachowego do lampki zapachowej oraz dodatkowo kilkudziesięciu kropel olejku używanego do masażu. Zatem:
  • Do lata przyporządkowujemy zapach różany, działa on kojąco, uśmierza złość, gniew, "leczy" bezsenność, pomaga rozładować stres.
  • Do jesieni przyporządkowana jest lawenda, która łagodzi napięcia, uspokaja, wzmacnia.
  • Do zimy przypisana jest mięta, działająca uspokajająco, wzmacniająco i rozluźniająco. Mięta oczyszcza drogi oddechowe.
  • Wiosną używamy olejku cytrynowego, który działa antyseptycznie, pobudza apetyt i ożywia.
Każdej porze roku przyporządkowany jest instrument będący źródłem bodźców dźwiękowo-wibracyjnych:
  • Latem jest gong (typu kościelnego) i grzechotka z piaskiem.
  • Jesienią gramy wiatrem na dzwonkach rurowych.
  • Zimą posługujemy się dzwonkami i trianglem (trójkątem).
  • Wiosną używamy bębna.
Instrumenty wywołują silne wibracje, mogą one być odczuwane przez uczniów przy pomocy dotyku, który wspomaga słuch w odbiorze fal akustycznych. Najpierw gra się na instrumentach blisko ciała uczniów, tak by mogli czuć wibracje; a potem źródło dźwięku oddala się w celu wytworzenia odruchu orientacyjnego, uczenia dziecka rozpoznawania kierunku, z którego dochodzi dźwięk.

Kolejną grupą bodźców są wrażenia smakowe. Celem dostarczenia tych bodźców jest zwiększenie wrażliwości warg i języka, by pomóc w przeżywaniu przyjemności smakowania, delektowania się potrawami. Ważny jest smak oraz zapach pokarmu. Zatem:
  • Wiosną dzieci smakują cytrynę posypana cukrem, by poznały smak gorzko - kwaśny.
  • Latem - słodką konfiturę z wiśni.
  • Jesienią miód i krem orzechowy.
  • Zimą - miętowe pastylki w czekoladzie.
Wraz ze zmianą nowej pory roku można uczyć dziecko wypowiadania innej samogłoski, której wypowiedzenie będzie stanowić reakcję ucznia na wywołanie jego imienia w ciemnym pokoju jako element nawiązywania dialogu:
  • latem uczniowie uczą się głoski "i", nią też odpowiadają,
  • jesienią jest głoska "e",
  • zima "a"
  • wiosną "o".
Każdą porę roku charakteryzuje inny żywioł, który jest elementem "porannego kręgu". Żywioły, czyli ogień, powietrze, woda i ziemia, są bodźcami o tyle cennymi, że mają charakter polisensoryczny. Zatem:
  • Ogień to bodziec wzrokowy, ale daje też ciepło. To żywioł lata.
  • Wiatr czujemy na skórze, jego działanie możemy też zobaczyć i usłyszeć. Powietrze przyporządkowujemy jesieni. Jest ono potrzebne nam do życia, rytmem naszego ciała jest oddychanie.
  • Woda jest elementem zimy. Możemy słuchać jej plusku, oglądać ją, poczuć jej krople i doświadczyć zimna lodu.
  • Ziemia nie tylko stanowi bodziec wzrokowy, ale ma także swój zapach. Jest żywiołem wiosny. Ziemię symbolizuje podczas zajęć glina.   

Organizacja zajęć prowadzonych metodą "porannego kręgu"


Przebieg zajęć:

1.    Zapalenie lampki zapachowej - zapach zależny od pory roku
2.    Obejście z lampką kręgu dzieci, wymienienie imion, zwrócenie uwagi na zapach oraz cechy ognia - ciepły, jasny.
3.    Śpiewanie powitalnej piosenki, w której wymienia się imię każdego dziecka,
jednoczesne masowanie dłoni oliwką zapachową (zapach oliwki powinien być taki sam jak lampki zapachowej).
4.    Krótkie opowiadanie o danej porze roku, w którym możemy pokazać różne ciekawostki przyrodnicze z nią związane.
5.    Spotkanie z żywiołem (wiosna - rozcieramy dzieciom glinę na dłoniach, najpierw jest mokra, śliska i zimna, a później ciepła, szorstka i krucha; lato - zapalamy świece lub lampion, opowiadamy o ogniu i pokazujemy jego właściwości, na koniec zdmuchujemy lub zalewamy ogień wodą; jesień - wentylatorem rozwiewamy suche liście, poruszamy tkaninami na ścianach i suficie albo zabawkami, rozwiewamy włosy dzieciom; zima - demonstrujemy wodę w stanie ciekłym i stałym, dzieci dotykają lodu, który jest twardy, śliski, zimny i mokry).
6.    Demonstracja instrumentu muzycznego (gra nauczyciel i jeśli to możliwe dzieci).
7.    Zakładanie na głowy dzieci kolorowych chust (kolor chusty zgodny z barwą pory roku) - następnie dziecko samo (lub z pomocą) ściąga chustę z głowy.
8.    Zaciemnienie sali (szukanie z lampką dzieci, wymawianie ich imion, dziecko
w miarę możliwości odpowiada odpowiednią głoską; wiosną - "o"; latem - "i"; jesienią - "e" a zimą - "a", albo inaczej daje znak, gdzie się znajduje, na przykład przez podniesienie ręki albo nogi).
9.    Zapalenie lampy naftowej (w ciemnościach i w świetle nadfioletowym pokazujemy fosforyzujące zabawki, gumy, materiały w odpowiednim kolorze, zimą możemy rozdmuchiwać kawałki białego papieru jako płatki śniegu, przyglądamy się, jakie części garderoby uczniów "świecą").
10.    Zastosowanie bodźców smakowych (podajemy dzieciom jedzenie o odpowiednim smaku).
11.    Gaszenie lampki zapachowej.


Wartości metody "porannego kręgu"

Celem "porannego kręgu" jest spotkanie, które powinno być przyjemne i satysfakcjonujące zarówno dla nauczyciela, jak i dla dzieci.
Osoby głęboko upośledzone mają ogromne trudności w komunikacji. Większość dzieci rozwojowo nie osiągnęła poziomu dwunastomiesięcznego dziecka. Komunikowanie się na tym poziomie musi wykraczać poza sferę werbalną, musi obejmować całą osobę ze wszystkimi jej możliwościami percepcyjnymi. Musi oddziaływać nie tylko na jej umysł, ale może przede wszystkim na jej emocje i uczucia. Komunikujemy się z dziećmi przez dotyk, uśmiech, śpiewanie itp., a więc za pomocą pewnych gestów i symboli. To właśnie język znaków i symboli jest językiem porannego kręgu, językiem za pomocą którego spotykamy się z uczniami.
Poprzez stworzenie odpowiedniego klimatu spotkania dziecko czuje się bezpiecznie, ma zaufanie do otoczenia. Odczuwa przyjemność i zadowolenie. Dochodzi do integracji nauczyciela i dzieci oraz dzieci ze sobą nawzajem, pobudzania ukierunkowanej aktywności wychowanka. Najważniejszym momentem zajęć jest bliski wzrokowy kontakt nauczyciela z dzieckiem, który zostaje zainicjowany i podtrzymywany. Ma to miejsce podczas masowania dłoni dziecka, śpiewania piosenek na powitanie, czy obchodzenia kręgu z lampką zapachową.  W czasie spotkania nauczyciela z innym kolegą - uczniem zostaje kształcona umiejętność biernej obserwacji, ćwiczenie zachowań społecznych - umiejętności czekania na swoją kolej.
Podstawą tej metody jest świat przyrody. Świat, którego jesteśmy częścią, od którego jesteśmy uzależnieni i poddani jego rytmowi. Jest on  źródłem symboli podstawowych: żywiołów, barw, zapachów, wrażeń dotykowych, słuchowych i termicznych. Każdą porę roku charakteryzuje inny żywioł i każdej z nich przyporządkowany jest inny zestaw bodźców. Rodzi to u dzieci duże zainteresowanie i wywołuje silne pozytywne emocje - a oto przecież chodzi w naszej pracy. Dziecko ma rozbudzone możliwości percepcyjne, poprzez dostarczenie różnorodnych bodźców. Zostaje zwiększona wrażliwość warg i języka.


Bibliografia:

Kielin J. (red.): Rozwój daje radość, Gdańsk 2002;
Piszczek M.: Terapia zabawą -Terapia przez sztukę, Warszawa 1997.