Logopeda (Trzemeśnia / Myślenice) - Gabinet Logopedyczny DIALOG Kinga Turek

Zaburzenia współwystępujące z afazją

Zaburzenia mogą mieć charakter trwały jako skutek nieodwracalnych zmian morfologicznych w strukturach nerwowych. Każdemu uszkodzeniu mózgu towarzyszą również zmiany neurodynamiczne spowodowane wzmożonym ciśnieniem śródczaszkowym, obrzękiem czy zaburzeniom w krwiobiegu. Uszkodzenie mózgu może wywołać zaburzenia mowy, ale również deficyty innych funkcji poznawczych:

• zaburzenia rozmaitych czynności językowych (trudności w nazywaniu i rozumieniu nazw, zniekształcenia artykulacji, zakłócenia gramatyki i składni wypowiedzi);
• zaburzenia pamięci,
• zaburzenia uczuć,
• zaburzenia procesów myślowych,
• zaburzenia ruchowe w formie niedowładów i porażeń jednej połowy ciał, całkowite (hemiplegia) lub częściowe (hemiparesa), nazywane też paraliżem lub bezwładem,
• zaburzenia ruchów bardziej złożonych (apraksja). Apraksja to utrata bądź ograniczenie zdolności do wykonywania dowolnych i celowych czynności, spowodowana uszkodzeniem mózgu. Postacie apraksji:
  • apraksja wyobrażeniowa (ideacyjną), występującą przy rozległych chorobach mózgu, która objawia się niemożnością realizowania planowanego ruchu, przestawianiu czy pomijaniu jego istotnych elementów składowych a dodawaniu zbędnych,
  • apraksja ruchowa, polegającą na niemożności wykonywania ruchów precyzyjnych (np. pisanie, gra na instrumentach muzycznych), ruchy chorego są niezgrabne, niepewne, zwykle po stronie przeciwnej dla uszkodzenia,
  • apraksja wyobrażeniowo-ruchowa, w której chory nie może, mimo, że wie jak to zrobić, wykonać poleconej funkcji, przy czym instrukcja wspomagająca nie zmienia sytuacji, natomiast analogiczne czynności mogą być wykonane w sposób automatyczny.
• zaburzenia w analizie bodźców zewnętrznych (agnozje: wzrokowe, słuchowe i inne);
• zaburzenia czucia powierzchniowego i/lub głębokiego (dotyku, bólu temperatury);
• zaburzenia wynikające z porażenia nerwów obwodowych (zaburzenia w żuciu, połykaniu),
• zaburzenia orientacji przestrzennej, orientacji we własnym ciele;
• zaburzenia w pisaniu i czytaniu (agrafia i aleksja). Aleksja, ślepota słowna, niezdolność czytania, towarzysząca zwykle afazji, występuje u osób, które przed chorobą umiały czytać i mają zachowany sprawny wzrok. Przyczyną aleksji jest uszkodzenie lewej półkuli mózgu, często w wyniku udaru mózgu. Aleksja wrodzona może występować u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym (istota tego zaburzenia nie jest jeszcze dokładnie zbadana).
• zaburzenia w operowaniu liczbami (akalkulia).

W "ostrym" stadium choroby obraz wyżej wymienionych zaburzeń bywa zdominowany takimi objawami klinicznymi jak:

• utrata przytomności;
• zaburzenia świadomości.

W okresie zdrowienia dostrzega się u niektórych chorych zaburzenia zachowania o podłożu neurologicznym (np.: trudności w kontrolowaniu emocji: śmiech, płacz, wybuchy złości bez widocznego powodu) lub zaburzenia emocjonalne, wynikające ze skutków choroby neurologicznej (związane z mówieniem stany frustracji, lęku, bezradności).

We wczesnym stadium zdrowienia postać zaburzeń neurologicznych oraz ich dynamika, mają związek z następującymi czynnikami:

• przebiegiem ostrego okresu po zachorowaniu;
• szybkością ustępowania obrzęku mózgu;
• wielkością i miejscem uszkodzenia;
• procesem rozmiękania struktur mózgowych;
• dalszymi krwotokami lub wytwarzaniem się krążenia obocznego.

W ciągu pierwszych trzech tygodni po zachorowaniu stabilizuje się stan chorego. Zaburzenia mowy mają charakter względnie trwały, a obserwowane zjawiska językowe dają możliwość postawienia wstępnej diagnozy afazji.

Diagnoza w afazji:

• ocena istoty zaburzeń poszczególnych funkcji, zmierzająca do ustalenia typu afazji (klasyfikacji afazji);
• określenie miejsca, rodzaju i rozległości uszkodzenia mózgu;
• ocena funkcjonalna, dzięki której określa się zaburzenia funkcji mózgowych, relatywnie zachowane funkcje mózgowe, będąca podstawą opracowania programu rehabilitacji;
• opracowanie odpowiedniego programu terapii chorego z afazją.

W diagnozie należy uwzględnić: wiek, płeć, wykształcenie oraz wykonywany zawód, zainteresowania pacjenta, upodobania, zdolności, pochodzenie społeczne, status rodzinny i społeczno-ekonomiczny. W tym celu logopeda powinien dokładnie poznać chorego, uzyskać jego zaufanie i zgodę na dalszą współpracę. Równie ważne jest poznanie stopnia orientacji w aktualnej sytuacji oraz reakcję na chorobę przez pacjenta.
Niezbędne jest także uzyskanie danych na temat funkcjonowania poznawczo-emocjonalnego, stanu świadomości chorego poprzez wnikliwą obserwację, przeprowadzenie badania neuropsychologicznego oraz badania mowy.

Diagnoza neuropsychologiczna jest procesem wieloetapowym, polega na ocenie:

• funkcji językowych (zdolności rozumienia i ekspresji);
• praksji ( umiejętności wykonywania prostych lub złożonych czynności);
• gnozji ( wzrokowym rozpoznawaniu przedmiotów lub rysunków, słuchowym rozpoznawaniu dźwięków oraz rozpoznawanie przedmiotów lub ich cech za pomocą różnych rodzajów czucia (stereognozja);
• orientacji przestrzennej - ocena zaburzeń schematu ciała oraz badanie orientacji we współrzędnych w przestrzeni;
• leksji (identyfikacji i czytania znaków graficznych (liter, sylab,wyrazów, zdań, cyfr itp.);
• grafii - zdolności analizy słuchowo-wzrokowo-ruchowej słów, przepisywania liter, słów, tekstu itp., pisania pod dyktando, pisania z pamięci;
• pamięci: zdolności zapamiętania, przechowywania i przypominania podanych informacji słuchowych, wzrokowych i ruchowych;
• kalkulii; zdolności przeprowadzenia działań liczbowych (z tekstem oraz bez tekstu).

Diagnoza logopedyczna - to kompleksowa ocena językowego funkcjonowania pacjenta z afazją, pomocna w planowaniu i prowadzeniu terapii. Należy uwzględnić w niej nie tylko artykulację, ale inne związane z nią elementy mowy takie jak: słuch i umiejętności różnicowania głosek, rozumienie znaczenia wyrazów i zwrotów, posługiwanie się formami gramatycznymi, zasób słownictwa, oddychanie, fonację (głos), tempo mowy.
Logopeda powinien nawiązać współpracę z otoczeniem pacjenta, zwłaszcza z rodziną, którą warto włączyć do realizacji programu terapeutycznego. Na bieżąco powinien komunikować pacjenta o tym, że zarówno on jak i jego trudności są ważne dla terapeuty i rodziny.

Zasady pracy logopedycznej:

• zasada indywidualizacji ćwiczeń (dobranie ćwiczeń do rodzaju i głębokości zaburzeń);
• zasada stopniowania trudności (oznacza, że poszczególne kategorie semantyczne i gramatyczne będą stanowiły różny stopień trudności dla pacjentów z różnymi rodzajami afazji);
• dostępność informacji i czynności (możliwość wykonania danej czynności przez chorego).