Afazja

Strona 5 z 10
Wczesna terapia pacjentów z afazją

Wczesna rehabilitacja to wszelkie działania niefarmakologiczne, podejmowane w ciągu pierwszych kilku tygodni od wystąpienia objawów przez fizjoterapeutów, logopedów czy psychologów jak i przez odpowiednio przygotowany personel oddziału, w którym chory przebywa w czasie zachorowania, zmierzające do jak najszybszego i najpełniejszego usprawnienia chorego z afazją. Ma ona na celu uzyskanie maksymalnej sprawności ruchowej i samodzielności w czynnościach życia codziennego, zapobieganie powikłaniom wynikającym z unieruchomienia chorego, zmniejszenie ryzyka pojawienia się patologicznych wzorców ruchowych, wcześniejszy powrót funkcji psychomotorycznych, poprawę samopoczucia pacjenta. W początkowym okresie po uszkodzeniu mózgu istotne jest stosowanie metody pobudzania oraz metody tzw. uprzedzania, które przyspieszają powrót wszystkich czynności mowy. Umiejętne pobudzanie chorego do prób porozumiewania się i właściwe organizowanie jego aktywności zapobiega zmianom psychogennym.
U niektórych afatyków zaburzenia mowy cofają się do pewnego stopnia samoistnie (w okresie 1-3 miesięcy), bez terapii logopedycznej. Zdarza się to w sytuacjach, kiedy poza trwałym uszkodzeniem pewnych okolic mózgu - były uszkodzenia przejściowe spowodowane, np. obrzękiem, zaburzeniami w krążeniu krwi, albo obniżeniem pobudliwości komórek nerwowych i przewodzenia synaptycznego.
Terapię mowy można rozpocząć dopiero wtedy, gdy ustąpią ostre objawy choroby, która wywołała afazję. Zajęcia logopedyczne można rozpocząć gdy chory skupia wzrok na logopedzie i nawiązuje, choć bez większej ochoty, kontakt, interesuje się otoczeniem. Początkowo zajęcia powinny być krótkie (kilkuminutowe). Czas reedukacji można stopniowo wydłużać, ale - w zależności od samopoczucia chorego - należy robić krótkie, dość częste przerwy dla odpoczynku. W dalszej fazie ćwiczenia mogą trwać do 45 minut dziennie przy częstotliwości 3-4 razy w tygodniu, a nawet codziennie.
W zależności od rodzaju oraz głębokości zaburzeń dobierane są techniki terapeutyczne i wyznaczany jest sposób komunikowania się z chorym. Najbardziej podstawowym zadaniem w tym okresie jest przywrócenie zdolności do rozumienia przez chorego, choćby globalnie, wypowiedzi do niego kierowanych.
Przy cięższych postaciach afazji pomoc logopedy jest niezbędna i reedukacja trwa do 2-3 lat i dłużej, a mowa może nie osiągnąć poprzedniej doskonałości; może być powolna, o uproszczonym stylu, mogą też pozostać pewne trudności w rozumieniu.

Metody terapii:

Działania logopedyczne mogą być od samego początku wspierane przez kinezyterapię, farmakoterapię oraz psychoterapię.

Metodyka postępowania logopedycznego zależy od wielu czynników:
  • rozpoznania klinicznego;
  • stanu ogólnego pacjenta chorego;
  • charakterystyki społecznej pacjenta.
Niezbędne jest stosowanie rozmaitych ćwiczeń pobudzających aktywność językową chorego i oddziaływanie zapobiegające wystąpieniu i utrwaleniu niekorzystnych zmian.

Na wczesnym etapie terapii mają zastosowanie metody bezpośrednie:
  • rozhamowujące mowę - istotą zaburzeń mowy jest zablokowanie funkcji językowych, zatem celem terapii jest wywołanie zautomatyzowanej aktywności werbalnej, co ma doprowadzić w dalszym etapie do reaktywacji kontrolowanych i dowolnych zachowań językowych;
  • stymulujące mowę - aktywność językowa chorego wiąże się z treścią materiału językowego, zatem celem terapii jest wzbudzenie  psychicznej gotowości i motywacji do mówienia przez chorego. W tym celu można wykorzystać rozmaite kanały przekazu (mówienie, pisanie) oraz zainteresowania, czy potrzeby komunikacyjne pacjenta.
W późniejszym etapie są to już metody analityczne, zmierzające do przebudowy układu funkcjonalnego dla mowy.

Najogólniej metody terapii afatyków można podzielić na:
  •  werbalne (ćwiczące ekspresję słowną);
  •  niewerbalne (wyrażane znakiem, symbolem, gestami, mimiką, rysunkiem – patrz komunikacja AAC).
W przypadku, gdy mowa jest nieobecna lub wymaga ogromnego wysiłku od pacjenta, powinna być rozwijana komunikacja niewerbalna, która oferuje efektywną formę porozumiewania się, a co ważniejsze redukuje frustrację i odbudowuje pewność siebie. Pacjenci powinni być zachęcani do stawania się wszechstronnymi rozmówcami, używającymi różnych możliwie efektywnych dróg komunikacji, pozwalających na przekazywanie myśli, uczuć, potrzeb i emocji.

Pacjent często sam decyduje o strategii oraz najskuteczniejszych dla siebie sposobach komunikowania się. Logopeda powinien wspierać i nagradzać nawet najmniejszy wysiłek pacjenta, zaś jego najbliższe środowisko (rodzina, znajomi) zachęcać do współpracy.