Strona 7 z 10
Klasyfikacja afazji dziecięcej
Określanie zaburzeń afatycznych - problemy terminologiczne:
- alalia (I. Styczek 1980; L. Karczmarek, 1966),
- niedokształcenie mowy o typie afazji (Z. Kordyl 1968; U. Parol 1989),
- afazja dziecięca (H. Spionek 1965; B. Sawa 1990),
- afazja rozwojowa (J. Szumska 1982: Z. Majewska, I. Bogdanowicz, E. Dilling-Ostrowska),
- wrodzony niedorozwój ekspresji słownej oraz wrodzony niedorozwój ekspresji i recepcji słownej (E. Dilling-Ostrowska 1982),
- niemota (Z. Majewska 1959),
- niemota pochodzenia centralnego (I. Styczek 1980),
- słuchoniemota (A. Mitrinowicz-Modrzejewska 1963),
- wrodzone zaburzenia rozwoju mowy (H. Traczyńska 1982),
- wrodzona niezdolność do nabywania mowy (J. Szumska 1982),
- dysfazja (A. Pruszewicz 1992; T. Zaleski 1992).
- czas, w którym nastąpiło uszkodzenie mózgu:
- 0 - 12m.ż - alalia;
- 13mż. - 6 r.ż - niedokształcenie mowy o typie afazji;
- 7r.ż - 16r.ż - afazja dziecięca.
- stopień rozwoju strukturalno-czynnościowego mózgu w chwili jego uszkodzenia,
- rodzaj przyczyn wywołujących uszkodzenie mózgu,
- charakter przyczyn wywołujących zaburzenia rozwoju mowy (wrodzone i nabyte),
- patomechanizm zaburzeń rozwoju mowy, - okres, w którym patologiczne czynniki biologiczne działały na CUN (prenatalny, perinatalny, czy postnatalny),
- etap rozwoju mowy dziecka w chwili uszkodzenia mózgu,
- podstawy, na jakich kształtowała się mowa dziecka (patologiczne, czy prawidłowe),
- objawy zaburzeń rozwoju mowy,
- możliwości restytucji mowy i szybkość ustępowania objawów zaburzeń.
- afazja rozwojowa (określana też jako: dysfazja rozwojowa, afazja wrodzona) - są to specyficzne zaburzenia rozwoju mowy w wyniku wrodzonej, okołoporodowej lub występującej w pierwszych miesiącach życia dziecka patologii mózgowej; mowa dziecka nigdy nie rozwijała się normalnie; jednocześnie termin „specyfczne” oznacza, że zaburzenia mowy nie są wtórną konsekwencją innych zaburzeń wynikających z dysfunkcji mózgu;
- afazja nabyta - to zaburzenia językowego rozwoju wywołane dysfunkcją mózgową nabytą najwcześniej w 2. r. ż. (i później). Dolna granica wieku dysfunkcji mózgowej została ustalona z praktycznego punktu widzenia. U dziecka 2-letniego zaczyna się rozwijać język; dziecko rozumie wypowiedzi innych osób i zaczyna formułować własne wypowiedzi. W ocenie afazji nabytej ważne jest stwierdzenie, że do momentu uszkodzenia mózgu, rozwój mowy dziecka przebiegał normalnie.
Objawy afazji wrodzonej:
Można wydzielić przynajmniej dwie grupy zaburzeń, gdzie w pierwszej dominują objawy trudności w ekspresji werbalnej a zaburzenia rozumienia są mniejsze {są to zaburzenia ekspresyjno-receptywne), a w drugiej dominują zaburzenia rozumienia, zaś trudności w ekspresji są mniejsze (są to zaburzenia receptywno-ekspresyjne).
Do zaburzeń ekspresyjno-receptywnych należą:
- dyzartria, w której podstawowym zaburzeniem są trudności w kontroli ruchowej narządów artykulacyjnych;
- niewyraźna artykulacja, w której podstawowym zaburzeniem są trudności w koordynacji i integracji ruchów narządów artykulacyjnych;
- trudności w poszukiwaniu słów i błędy w budowie zdań.
W praktyce klinicznej wymienia się kilka rodzajów często obserwowanych zaburzeń, a należą do nich:
- Werbalna agnozja słuchowa. Podstawą zaburzeń są trudności w rozpoznawaniu dźwięków werbalnych. Obserwuje się głębokie zaburzenia rozumienia mowy, ale dziecko rozumie gesty i wykonuje instrukcje niewerbalne (np. pokaz). Mówienie jest zredukowane; dziecko nie wypowiada się spontanicznie, nie powtarza, w głębszej formie może wystąpić mutyzm afatyczny. Gdy objawy zaburzeń rozumienia są nieco mniejsze, dziecko może nauczyć się pisać i czytać, ale w ograniczonym stopniu (np. niemożliwe jest czytanie głośno);
- Dyspraksja werbalna. Charakterystycznymi objawami są mutyzm lub bardzo zredukowana ekspresja słowna przy zaburzeniach rozumienia nieznacznego stopnia. Obserwuje się przede wszystkim błędy artykulacyjne, ale także odpowiedzi monosylabami, urywane, niedokończone zdania.
- Błędy w programowaniu fonologicznym. Dosyć dobre rozumienie i możliwość wypowiadania długich tekstów przy prawidłowej intonacji i zachowaniu fraz (np. poprawny akcent kończący zdanie), ale poszczególne słowa wypowiedzi są mało czytelne lub nieczytelne. Czasami ta postać zaburzeń przypomina etap w rozwoju mowy dziecka (w wieku 2-2,5 roku), gdy zaczyna ono bawić się słowami, tworząc np. nowe wymyślone przez siebie wyrazy (na podstawie znanych mu wzorców fonologicznych), które są rozumiane przez najbliższe otoczenie, ale które są niezrozumiałe dla innych. Jeżeli etap ten utrzymuje się w 3, 4 roku życia a nawet później i takie przejawy dominują w mowie dziecka; można uznać, że są to objawy dysfazji rozwojowej typu zaburzeń programowania fonologicznego.
- Trudności w rozumieniu pełnych wypowiedzi. Mowa dziecka jest płynna, poprawna fonologicznie i syntaktycznie. Trudności dotyczą rozumienia pełnych wypowiedzi. Nie jest zaburzona pamięć i dziecko jest zdolne do powtarzania nawet długich zdań, których jednak nie rozumie i nie może ich wypowiedzieć spontanicznie.
- Trudności fonologiczno-syntaktyczne. Zaburzenia są podobne do objawów afazji Broca u dorosłych, ale w większym stopniu zaburzone jest rozumienie mowy. Ekspresja werbalna jest zredukowana, pojawiają się błędy artykulacyjne, parafazje i styl telegraficzny w budowie zdań. U dzieci zaburzone jest nazywanie, zaś w piśmie wymienione objawy są głębsze niż w mówieniu.
- Trudności leksykalno-syntaktyczne. Podstawowym objawem są zaburzenia nazywania i trudności w znajdowaniu potrzebnych słów. Ostatni objaw może być przyczyną trudności w formułowaniu zdań (występują parafazje lub tzw. zdania puste informacyjnie, z dużą liczbą wtrąceń itp.). Gramatycznie zdania są dość poprawne.
