Strona 8 z 10
Objawy afazji nabytej:Najczęściej wymienia się następujące charakterystyczne cechy w afazji nabytej u dzieci:
- częsta obecność autyzmu
- rzadko spotykane parafazje i incydentalne przypadki żargon-afazji
- pojawiające się z różną częstością zaburzenia czytania, pisania, trudności artykulacyjne, trudności w nazywaniu oraz zaburzenia rozumienia (A. Herzyk).
- rozwojowa dysfazja, afazja - (typ ekspresyjny lub percepcyjno-ekspresyjny) oraz
- nabyta dysfazja, afazja - (typ ekspresyjny lub/i percepcyjny) oraz ze względów praktycznych,
- dysfazja, afazja typu dorosłych - (typ ekspresyjny lub/i percepcyjny),
- „dysfazja, afazja dziecięca” warto stosować w celu odróżnienia jej od afazji dorosłych dla podkreślenia, iż chodzi o zjawiska występujące u dzieci.
- w których mowa od początku rozwijała się nieprawidłowo i powyżej 5 roku życia nadal obserwuje się opóźnienie jej rozwoju oraz różnego typu zaburzenia zachowania językowego to rozwojowa afazja (dysfazja) dziecięca (typu ekspresyjnego lub percepcyjno-ekspresyjnego), ewentualnie NORM pochodzenia centralnego;
- w których mowa do jakiegoś momentu rozwijała się prawidłowo, a później wystąpiły różne objawy zaburzeń procesu kształtowania i rozwoju mowy, tj. utrata mowy, zahamowanie, regres bądź opóźnienie jej dalszego rozwoju (czyli zarówno dezintegracja, jak i zakłócenie procesu integracji mowy), należy uznać za nabytą afazję (dysfazję) dziecięcą typu ekspresyjnego, percepcyjnego lub ekspresyjno-percepcyjnego;
- w których uszkodzenie odpowiednich struktur mózgowych, odpowiedzialnych za rozwój języka nastąpiło po ukończeniu 7 r.ż. (gdy u normalnie rozwijających się dzieci mowa jest już wykształcona i odpowiednio rozwinięta), dochodzi do utraty zdolności porozumiewania się (do dezintegracji mowy), co jest charakterystyczne dla afazji występującej u ludzi dorosłych - należy określać afazja (dysfazja) typu dorosłych.
Afazja rozwojowa a afazja nabyta - różnice
Przyjęta kategoryzacja ma charakter klasyfikacji rozwojowo-objawowej, uwzględnia nomenklaturę światową i jest opracowana w oparciu o klasyfikacje międzynarodowe.
- Rodzaj kryterium różnicującego: czas, w którym nastąpiło uszkodzenie mózgu:
- Afazja rozwojowa - przed ukończeniem 1 r. ż.;
- Afazja nabyta - między 2 a 7 r. ż.
- Rodzaj kryterium różnicującego: okres rozwojowy, w którym nastąpiło uszkodzenie mózgu:
- Afazja rozwojowa - prenatalny, perinatalny i częściowo postnatalny;
- Afazja nabyta - postnatalny
- Charakter przyczyn i rodzaj czynników uszkadzających mózg:
- Afazja rozwojowa - w okresie prenatalnym:
- zaburzenia o charakterze wrodzonym, wywołane przez czynniki endogenne, uwarunkowane dziedzicznie lub konstytucjonalnie;
- zaburzenia nabyte, wywołane przez czynniki egzogenne, jak np. zatrucie środkami toksycznymi, chemicznymi, urazy psychiczne matki itd.; w okresie perinatalnym: czynniki egzogenne (urazy, niedotlenienie mózgu itp.); w okresie postnatalnym (w 1 r.ż.): czynniki egzogenne (choroby dziecka, urazy, itd.) zaburzenia nabyte po ukończeniu 1 r.ż. wywołane przez czynniki egzogenne (choroby dziecka, urazy, schorzenia mózgu itd.); - Afazja nabyta - zaburzenia nabyte po ukończeniu 1 r.ż. wywołane przez czynniki egzogenne (choroby dziecka, urazy, schorzenia mózgu itd.)
- Afazja rozwojowa - w okresie prenatalnym:
- Mechanizm zaburzeń rozwoju mowy:
- Afazja rozwojowa - upośledzenie rozwoju struktur mózgowych, odpowiedzialnych za zdolności językowe prowadzi do opóźnienia rozwoju mowy;
- Afazja nabyta - uszkodzenie mózgu wywołuje utratę wcześniej nabytych zdolności językowych, zahamowanie, regres i opóźnienie dalszego rozwoju mowy
- Etiologia:
- Afazja rozwojowa - najczęściej nieznana lub jedynie przypuszczalna;
- Afazja nabyta - urazy lub schorzenia mózgu
- Etap rozwoju mowy dziecka:
- Afazja rozwojowa - patologia mózgu wystąpiła przed okresem werbalizacji słownej;
- Afazja nabyta - uszkodzenie mózgu wystąpiło, gdy mowa była już w pewnym (odpowiednim do wieku) stopniu rozwinięta
- Podstawy, na których mowa się kształtowała:
- Afazja rozwojowa - od początku procesu rozwojowego - patologiczne;
- Afazja nabyta - początkowo prawidłowe, patologiczne dopiero w chwili uszkodzenia mózgu
- Istota zaburzeń rozwoju mowy:
- Afazja rozwojowa - brak integracji mowy;
- Afazja nabyta - w wypadku opanowanych już zdolności językowych - dezintegracja mowy; w wypadku umiejętności jeszcze nie wykształconych, brak dalszej integracji mowy
- Objawy zaburzeń rozwoju mowy
- Afazja rozwojowa - brak rozwoju mowy i w konsekwencji jej opóźnienie. Najczęściej występują mieszane postacie zaburzeń rozwoju mowy (zaburzenia percepcyjno-ekspresyjne);
- Afazja nabyta - zatrzymanie, zahamowanie, utrata zdolności językowych, prowadzące do opóźnienia jej dalszego rozwoju. Występują zarówno mieszane postacie zaburzeń rozwoju mowy, jak i zaburzenia z przewagą komponenty motorycznej bądź sensorycznej
- Rokowania:
- Afazja rozwojowa - ustępowanie zaburzeń zależy od wielu czynników. W przypadku zaburzeń wrodzonych rokowania są gorsze, gdyż gdy zaburzenia utrzymują się długo i nierzadko okazują się trwałe. Są one cięższe niż nabyte, gdy uszkodzenia powstały w trakcie porodu i po porodzie;
- Afazja nabyta - możliwa jest szybka restytucja mowy, co tłumaczy się plastycznością neurobiologiczną mózgu, a nie odwracalnością uszkodzeń tkanki mózgowej. Powrót funkcji mowy zależy od rodzaju schorzenia, rozległości i głębokości uszkodzenia mózgu, jego możliwości kompensacyjnych, czynników społecznych i stopnia opanowania języka w chwili uszkodzenia. W przypadku zaburzeń ekspresyjnych rokowania są lepsze niż przy zaburzeniach percepcyjno-ekspresyjnych. Zaburzenia języka najszybciej ustępują w uszkodzeniach urazowych mózgu.
Objawy dysfazji wrodzonej i afazji nabytej są często podobne, stąd w praktyce logopedycznej stosujemy analogiczne sposoby postępowania. Należy jeszcze uwzględniać fakt, że u dzieci przejawy afazji są bardziej globalne i niespecyficzne niż u dorosłych. U dzieci obserwuje się także szybszy i pełniejszy powrót mowy, chociaż nie w każdym przypadku. Często u dzieci pozostają nieznacznego stopnia objawy zaburzeń i charakterystyczne jest także współwystępowanie trudności w koncentracji uwagi, niepokoju psychoruchowego oraz wzmożonej męczliwości (są to także konsekwencje dysfunkcji mózgowych). Zaburzenia te należy przewidzieć w planowaniu pracy terapeutycznej. Na przykład z dzieckiem można prowadzić tylko krótkie ćwiczenia, ale za to częściej, należy ograniczać zakres materiału do ćwiczeń aby nie rozpraszać uwagi dziecka oraz stosować zasadę stopniowania trudności (rozpoczynać pracę od materiału nie sprawiającego dziecku trudności); trzeba stosować dość częste przerwy, jeżeli zaobserwujemy narastające zmęczenie lub dekoncentrację uwagi.
