Afazja

Schemat postępowania diagnostycznego (wg G. Jastrzębowskiej):
  • Określenie problemu.
    • Badanie wstępne:
      • wywiad (obciążenie dziedziczne - schorzenia psychiczne, nerwowe, neurologiczne, zaburzenia mowy, lateralizacji itp.);
      • obserwacja (zachowania werbalne i niewerbalne, sprawność ruchowa) i orientacyjne badanie mowy (nawiązywanie kontaktu werbalnego, ilościowe i jakościowe cechy wypowiedzi, płynność i tempo mowy);
      • badanie uzupełniające (badanie analizy i syntezy pamięci słuchowej, słuchu fonematycznego, kinestezji i praksji mowy, budowy aparatu artykulacyjnego).
    • Badanie specjalistyczne.
  • Sformułowanie hipotez.
    • Badanie podstawowe:
      • badanie rozumienia (pojedynczych słów, wyrażeń przyimkowych, poleceń, pytań, złożonych struktur składniowych i tekstów);
      • badanie mówienia (tempa, rytmu, melodii, wymowy, struktury gramatycznej, form fleksyjnych, zasobu leksykalnego);
      • badanie czytania i pisania (dotyczy tylko niektórych dzieci).
  • Weryfikacja hipotez.
Terapia dziecka afatycznego

Terapia dziecka z alalią polega na:
  • zajęciach ogólnorozwojowych (aktywizowanie myślenia, rozwijanie sprawności umysłowej, rozwijanie czynności poznawczych, ćwiczenia uwagi i koncentracji);
  • zajęciach słuchowo - ruchowych (gimnastyka, logorytmika);
  • zajęciach wzrokowo - ruchowych (ćwiczenia koordynacji wzrokowo ruchowej, grafomotoryczne, percepcji wzrokowej);
  • zajęcia ruchowe (koordynacja procesów psychomotorycznych, emocjonalno - motywacyjnych i poznawczych na materiale werbalnym literowym i wyrazowym);
  • zabawy.
Metody i narzędzia w terapii:
  • kształtowanie odruchów (np.: odruchu ssania, żucia, połykania);
  • kształtowanie się spostrzeżeń (pierwsze słowa mają cechy etykietki, a nie pojęć);
  • kształtowanie pojęć (słowo jest symbolem pewnej grupy zjawisk, dziecko może uzywać symbolu obiektu, mimo, że go nie ma tu i teraz);
  • kształtowanie się refleksji nad słowami jako znakami języka (słowo jest spostrzegane jako coś zewnętrznego wobec mnie, np.: lala to rodzaj zabawki).
Teoretyczne podstawy terapii dzieci ze sprzężonymi zaburzeniami mowy:
  • w terapii dzieci z zaburzeniami w nabywaniu języka należy przestrzegać biologicznych praw, warunkujących jego przyswajanie przez dzieci zdrowe;
  • poprzez uczestnictwo w rozmaitych sytuacjach komunikacyjnych, następuje interioryzacja reguł użycia języka, a zaistnienie określonych warunków, sprzyja ich aktualizacji w formie zachowań językowych; język wyrasta z działania;
  • trudności językowe u dzieci ze sprzężonymi zaburzeniami rozwoju mowy dotyczą zarówno sfery interioryzacji, jak też aktualizacji języka, co odpowiada zaburzeniom w nabywaniu kompetencji językowej i sprawności językowej;
  • nie można ćwiczyć realizacji mowy, jeżeli nie ma uprzednio zdobytych kompetencji, braku jej zrozumienia.
Za autorką: Marzeną Mieszkowicz - neurologopedą



Bibliografia:

Dilling - Ostrowska E., Rozwój i zaburzenia mowy u dzieci w zależności od stopnia dojrzałości układu nerwowego, [w:] Zaburzenia mowy u dzieci, pod. red. J. Szumskiej; Warszawa 1982.
Dilling - Ostrowska E., Zaburzenia mowy [w:] Neurologia dziecięca, pod. red. J. Czochańskiej, Warszawa 1990.
Francis - Williams I. , Dzieci ze specjalnymi trudnościami w nauce, Warszawa 1975.
Grabias S., Logopedyczna klasyfikacja zaburzeń mowy; w: ?Audiofonologia? 1994; T. VI,
Herzyk A., Afazja i mutyzm dziecięcy, Lubłin 1992.
Herzyk A., Asymetria i integracja półkulowa a zachowanie, Lublin 1992.
Jastrzębowska G. , Podstawy logopedii dla studentów logopedii, pedagogiki, psychologii, filologii, Opole 1996.
Jastrzębowska G., Podstawy teorii i diagnozy logopedycznej, Opole 1998.
Kaczmarek B., Z zagadnień kształtowania mowy u dzieci z dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego, w: ?Zagadnienia Wychowawcze a Zdrowie Psychiczne?; 1986, nr 5-6.
Kaczmarek L. , Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin 1966.
Kordyl Z., Psychologiczne problemy afazji dziecięcej, Warszawa 1968.
Kordyl Z. ; Mowa dzieci afatycznych, ?Logopedia? 1969, nr 8/9.
Majewska Z., Szelożyńska K., Zaburzenia mowy u dzieci z niedowładami prawo- i lewostronnymi, ?Neurologia, Neurochirurgia i Psychiatria Polska?; 1959, T.IX, nr 6. 
Maruszewski M., Afazja. Zagadnienia teorii i terapii, Warszawa 1966.
Maruszewski M., Chory z afazją i jego usprawnianie, Warszawa 1974.
Maruszewski M., Reedukacja mowy u chorych z afazją jako problem pedagogiki specjalnej, ?Kwartalnik Pedagogiczny?, 1979, nr 3. 
Maruszewski M., Mowa a mózg. Zagadnienia neuropsychologiczne, Warszawa 1970.
Mitrinowicz - Modrzejewska A., Fizjologia i patologia głosu, słuchu i mowy, Warszawa 1963.
Panasiuk J., Repetytorium z terapii zaburzeń mowy o podłożu neurologicznym, cz. I, Terapia afazji. Metody postępowania logopedycznego w początkowym okresie po zachorowaniu., [w: Grabias. S. (red.), Biuletyn logopedyczny, 3/2004, s.24-30].
Parol U., Dziecko z niedokształceniem mowy, Warszawa 1989 r.
Pruszewicz A., Foniatria kliniczna, Warszawa 1992.
Sawa B., Dzieci z zaburzeniami mowy, Warszawa 1990.
Schiefelbusch R. L., Ruder K. F., Bricker W. A., Strategia postępowania terapeutycznego z dziećmi z niedokształceniem języka. Przegląd zagadnień, [w:] Nauczanie specjalne pod. red. N. G. Haringa i R. L. Schiefelbuscha, Warszawa 1982.
Sovak M., Alalia, ?Logopedia?, 1971, nr 10.
Spionek H., Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dziecka, Warszawa 1969.
Spionek H., Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne, Warszawa 1981.
Styczek I. , Logopedia, Warszawą 1980.
Szumska J., Metody badania afazji, Warszawa 1980.
Szumska J., Neurofizjologiczne podstawy zaburzeń mowy u dzieci [w:] Zaburzenia mowy u dzieci, pod. red. J. Szumskiej, Warszawa 1982.
Traczyńska H., Rozwój i zaburzenia czynności ruchowych a funkcja mowy u dzieci [w:] Zaburzenia mowy u dzieci pod. red. J. Szumskiej, Warszawa 1982.
Zaleski T., Klasyfikacja zaburzeń mowy [w:] Diagnoza i terapia zaburzeń mowy, pod. red. T. Gałkowskiego, Z. Tarkowskiego, T. Zaleskiego, Lublin 1993 r.

Dodatkowo na podstawie materiałów z kursu: Afazja (diagnoza różnicowa i terapia mowy o podłożu neurologicznym u dzieci i dorosłych) pod kierownictwem dr J. Panasiuk ? Kraków 2007