Zaburzenia mowy u dzieci z rozszczepami podniebienia

Rozszczep podniebienia jest wadą wrodzoną, rozwój mowy dziecka odbywa się w nieprawidłowych warunkach anatomicznych jamy ustnej. Upośledza ważne biologiczne funkcje prowadząc do zaburzeń: ssania, połykania, żucia, oddychania. Dziecko z rozszczepem nie ma anatomicznych warunków do prawidłowego rozwoju mowy. Etiologia rozszczepów - model wieloczynnikowy:
  • czynniki endogenne (wewnątrzpochodne):
    • wpływ dziedziczności
  • czynniki egzogenne (zewnątrzpochodne):
    • urazy psychiczne (stres - zwiększone wydzielanie kory nadnerczy - więcej kortyzonu);
    • niepełnowartościowe odżywianie, jako czynnik wyzwalający, są to: wymioty, zaburzenia metaboliczne, choroby wątroby, żołądka, niedokrwistość;
    • promieniowanie;
    • podwyższona temperatura;
    • środki chemiczne;
    • leki i hormony (androgeny, estrogeny, insulina, kortyzon, adrenalina, nadmiar witaminy A, nadmiar kwasu nikotynowego, chinina, antybiotyki, sulfanilamidy, kwas borny, salicylany);
    • wirusy;
    • niedotlenienie;
    • starszy wiek rodziców.
Ten sam czynnik zewnątrzpochodny może powodować powstanie różnych wad rozwojowych, w zależności od czasu działania na zarodek.

Klasyfikacja rozszczepów


Ze względu na przyjęte kryterium stosuje się różne klasyfikacje rozszczepów. Zwyczajowy, najdawniejszy podział uwzględniał: "zajęczą wargę" i "wilczą paszczę". Nie jest on dzisiaj jednak stosowany.

Klasyfikacja wg D.A. Kernahana i R.B.Starka wyróżnia:
  • rozszczepy podniebienia pierwotnego:
    • jednostronny lewy całkowity;
    • jednostronny lewy niecałkowity;
    • jednostronny prawy całkowity;
    • jednostronny prawy niecałkowity;
    • środkowy całkowity;
    • środkowy niecałkowity;
    • obustronny całkowity;
    • obustronny niecałkowity.
  • rozszczepy podniebienia wtórnego:
    • całkowity;
    • niecałkowity;
    • podśluzówkowy.
  • rozszczep podniebienia pierwotnego i wtórnego:
    • jednostronny lewy całkowity;
    • jednostronny lewy niecałkowity;
    • jednostronny prawy całkowity;
    • jednostronny prawy niecałkowity;
    • obustronny całkowity;
    • obustronny niecałkowity.


Podniebienie pierwotne stanowi związek środkowej części wargi górnej, przegrody nosa i kości przysiecznej. Podniebienie wtórne obejmuje zawiązek podniebienia miękkiego i twardego ku tyłowi od otworu przysiecznego.Otwór przysieczny odgranicza elementy podniebienia pierwotnego i podniebienia miękkiego. Kość przysieczna jest oto kość, przy której wyrastają zęby sieczne.

Rozszczepy podniebienia pierwotnego i wtórnego zaliczają się do najpoważniejszych, a zarazem najczęściej występujących, wrodzonych wad rozwojowych twarzowej części czaszki. Jest to wada  uwarunkowana wieloczynnikowo, dobrze zdefiniowana i łatwo rozpoznawana już u noworodków na podstawie obecności szczeliny w obrębie wargi, wyrostka zębodołowego szczęki i/lub podniebienia.

Mowa rozszczepowa należy do zaburzeń mowy zwanych dysglosją.

Zaburzenia mowy występujące w rozszczepach są spowodowane:
  • Brakiem zwarcia podniebienno gardłowego.
  • Obecnością szpary rozszczepowej.
  • Zanikami mięśni oraz zniekształceniami szczękowo-zgryzowymi.
W zakresie rozwoju mowy początkowo u dzieci z rozszczepem obserwuje się opóźnienie tego procesu, a potem, gdy dziecko zacznie mówić, w jego mowie występuje:
  • Rynolalia otwarta (zniekształcona nosowa wymowa głosek, opuszczanie głosek wybuchowych).
  • Dyslalia złożona (nieprawidłowa realizacja kilku a nawet wszystkich głosek)
  • Rynofonia (nosowe zabarwienie głosu).
  • Palatofonia (szmer głośniowy).

Nosowanie: rynolalia, rynofonia, palatofonia