Wykorzystuje się również zabawy poprzez naśladowanie różnorodnych odgłosów (zabawy dźwiękonaśladowcze) i czynności, to również skuteczne i atrakcyjne dla dzieci treningi aparatu mowy. A zatem, proponujemy dziecku naśladowanie ruchów oraz głosów zwierząt i przedmiotów za pomocą warg i języka.
Dzieci wzbogacają swoje słownictwo każdego dnia, wtedy, gdy wypowiadają słowa (rozwijają słownictwo czynne) i kiedy je tylko mają w myślach lub usłyszą, a rozumieją ich sens (rozwijają słownictwo bierne). Rola opiekunów polega na tym, by jak najwięcej słów ze słownika biernego przechodziło do słownika czynnego, czyli by dziecko systematycznie gromadziło słownictwo wokół różnych tematów, a następnie zaczęło je stosować w odpowiednich sytuacjach. Zabawy rozwijające mowę należy proponować dzieciom uwzględniając zasadę stopniowania trudności. Tak, więc rozpoczynamy od tego, co jest dziecku bliskie i czego już doświadczyło. Małe dziecko uczy się na konkretach, więc nie zaczynajmy od zjawisk trudnych, ale od konkretnych przedmiotów, stopniowo przechodząc do ich ilustracji aż do utrwalenia właściwej nazwy.
Wykorzystujemy również zabawy słowne. Do tego typu zabaw potrzebny jest zestaw różnych obrazków, zdjęć, ilustrowanych książeczek, gier planszowych lub gier komputerowych. W wielu przypadkach samo dziecko wskaże nam, co go aktualnie interesuje i warto takie sytuacje wykorzystać. Przykładem zabaw słownych dla nieco starszych dzieci będą rymowanki, zabawy tematyczne, historyjki obrazkowe i obrazki sekwencyjne, gry i zabawy komputerowe, gry i zabawy dydaktyczne.
Następnie uczymy dziecko prostych słów. Dążymy do tego, by opanowało ono taki zasób słownictwa, który jest mu niezbędny do życia i społecznego funkcjonowania (przynajmniej w zakresie podstawowym). Następnie kształci się w nim zdolność:
- formułowania pytań, próśb, poleceń,
- sygnalizowania własnych potrzeb, życzeń, pretensji, - nawiązywania i prowadzenia rozmowy,
- odpowiadania na pytania, - opowiadania.
Umiejętności te można wypracować tylko z niektórymi dziećmi. Terapia logopedyczna osób upośledzonych umysłowo jest procesem trudnym, żmudnym i długim, nie zawsze przynoszącym spodziewanych efektów. Nie jest ważne, ile dziecko przyswoi sobie słów, ale to, czy słowa pozwolą mu na przekazanie jego intencji i osiągnięcie celu wypowiedzi. Właśnie takie podejście powinno wyznaczać kierunek oraz cel terapii, którym jest optymalne usprawnienie procesu komunikacji, by dziecko zaspokajało potrzebę porozumiewania się z innymi.
Komunikacja jest kluczem do poznawania siebie i otaczającej rzeczywistości, do umysłowego uporządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, określanie ich cech i relacji zachodzących między nimi. Gdy dziecko nie mówi, nie znaczy, że nie ma nam nic do powiedzenia. Niekiedy nie zna skutecznego sposobu na podjęcie dialogu, a sama znajomość (rozumienie) języka nie wystarczy do skutecznej komunikacji. Dziecko musi, więc chcieć, znać sposób, mieć o czym, ale i mieć okazje do przekazywania innym swoich potrzeb, wrażeń i uczuć. Potrzeba komunikowania się z otoczeniem to bez wątpienia najważniejsza potrzeba psychiczna każdego człowieka. A zatem, gdy mowa jest poważnie zaburzona warto dziecku pomóc stosując adekwatnie do potrzeb alternatywne lub wspomagające metody porozumiewania się.
Komunikacja wspomagająca określa wszelkie sposoby, jakimi ludzie przekazują informacje, kiedy nie mogą mówić lub, gdy mówią niewyraźnie na tyle, by otoczenie rozumiało ich komunikaty. Natomiast Komunikacja Alternatywna (tradycyjnie używa się skrótu AAC) jest metodą porozumiewania używaną zamiast mowy. Wśród wielości znanych wspomagających i alternatywnych metod komunikacji, wykorzystuję i nauczam w ośrodku, wraz z pedagogami specjalnymi:
- porozumiewanie się dziecka na poziomie własnego ciała:
- metoda Ch. Knill’a:
- „Dotyk i komunikację”,
- „Świadomość ciała, kontakt i komunikację”, która składa się z:
- Programu wprowadzającego;
- Programu SPH (specjalnego);
- Program I, II, II, IV.
- metoda Ch. Knill’a:
Dziecko na poziomie percepcji własnego ciała nie różnicuje w sposób uwidaczniający się w jego zachowaniu obrazów i dźwięków, słaba jest uwaga i pamięć słuchowa. Celem postępowania terapeuty, rodzica jest wykształcenie takiego wzorca ruchowego u dziecka upośledzonego, jaki istnieje u noworodka już w pierwszych dniach życia - jako reakcja na mowę ludzką. Rytmy i systematycznie powtarzane rytuały prowadzą do wykształcenia się czasowej sekwencyjności zachowań. Kontakt z dzieckiem na tym poziomie rozwoju ukierunkowany jest na „nadawanie”. Kanałem kontaktu jest dotyk (różne użycia dotyku).
- graficznych sposobów komunikacji:
- manualne sposoby komunikacji:
- metody kombinowane (połączenie wybranych metod w jeden spójny system porozumiewania się).
