Strona 1 z 8
Najważniejsze informacje oraz własne refleksje dotyczące książki „Wiem, czego chcę!” M. Grycman i A. Smyczek.
Rozdział 1. Teoretyczne podstawy komunikacji wspomagającej i alternatywnej.- Nasza tożsamość jest zależna od rodzaju kontaktów z innymi ludźmi i sposobu, w jaki się porozumiewamy.
- Dziecko zaczyna rozumieć, że komunikat może być przekazany w różny sposób (np.: poprzez uśmiech, płacz, ruch ciała).
- Mowa jest najbardziej efektywnym medium komunikacji symbolicznej. Jednak mowa i język pisany nie są jedynymi dostępnymi sposobami komunikacji symbolicznej. Istnieje komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC).
- Komunikacja wspomagająca oznacza wszelkie działania i metody porozumiewania się, które mogą być stosowane razem z mową, w celu podniesienia efektywności porozumiewania się. Jest ona pomocą dla osób nie posługujących się mową lub posługujących się nią w ograniczonym stopniu. (komunikacja wspomagająca naturalna – bez użycia pomocy komunikacyjnych; komunikacja wspomagająca specjalistyczna – wymaga używania pomocy komunikacyjnych).
- Komunikacja alternatywna oznacza wszelkie działania i metody porozumiewania się, których można użyć zamiast mowy.
- Wiedza dotycząca tych oddziaływań obejmuje m.in.:
- wielospecjalistyczne badanie i ocenę funkcjonalną dziecka;
- strategie pomocnicze w usadzaniu i pozycjonowaniu użytkowników AAC;
- strategie oddziaływań terapeutycznych służących nauczaniu;
- kształtowanie umiejętności konwersacyjnych;
- działania dostosowujące środowisko użytkownika.
- Większość urządzeń i pomocy do komunikacji alternatywnej działa wraz z zestawem lub systemem symboli. Wśród typowych przykładów symboli są przedmioty codziennego użytku, części przedmiotów, fotografie, rysunki linearne lub wydrukowane słowa.
- Ważna jest decyzja wyboru odpowiedniego systemu.
- Hierarchia symboli wspomaganych:
- przedmioty;
- fotografie kolorowe;
- fotografie czarno – białe;
- miniatury przedmiotów;
- czarno – białe rysunki linearne;
- symbole Bliss’a, również: Pictogram Ideogram Communication (PIC), Picture Communiction Symbols (PCS), System Rebus, Leksigram, Sigsymbole.
- tradycyjne pismo.
- Sposoby korzystania z narzędzi komunikacyjnych, w tym sposoby korzystania z własnego słownika:
- wybór bezpośredni – użytkownik może natychmiast wskazać fotografię, literę albo wyraz. Wskazywać może np.: palcem, stopą, specjalnym wskaźnikiem umieszczonym na głowie, za pomocą promienia świetlnego.
- kodowanie – wybór pola, do którego przypisany jest podany kod. Większość kodów oparta jest na liczbach i literach.
- wybór pośredni – wskazywanie wzrokiem;
- wybór przy pomocy rozmówcy – druga osoba wskazuje pola na tablicy komunikacyjnej aż do momentu, gdy użytkownik zasygnalizuje zatrzymanie na właściwym polu.
- Dzieci ze sprzężonymi zaburzeniami rozwoju wykazują trudności w opanowaniu mowy i języka na tle ogólnych zaburzeń związanych z funkcjami pierwotnymi, takimi jak ssanie, gryzienie, żucie, połykanie itp.
- Świadomość, że nie tylko słowa są nośnikiem informacji w procesie porozumiewania się, daje nadzieję szukania sposobów komunikowania się z dziećmi, które mają trudności w uczeniu się mowy. W przypadku wszystkich dzieci wymagających zastosowania AAC bardzo ważne jest, by interwencja zaczęła się możliwie jak najwcześniej – dzieci w wieku przedszkolnym posiadają szczególną wrażliwość na poznawanie języka, uczą się go łatwiej niż dzieci starsze i dorośli.
- Istotną granicą w procesie uczenia się mowy stanowi wiek od 4 do 5 lat. Bardzo niewiele osób mających trudności z nauką języka opanowuje sztukę mowy po ukończeniu 5 lat.
- Mowa i alternatywne sposoby formy komunikacji wzajemnie się nie wykluczają, naukę form alternatywnych można rozpoczynać jak najwcześniej, bez obaw o negatywne konsekwencje. Zdarza się również tak, iż osoby nastoletnie i nie umiejące mówić, zaczynają posługiwać się mowa po pewnym okresie uczenia się systemów komunikacji alternatywnej.
- Jednym z podstawowych celów oddziaływań terapeutycznych jest doprowadzenie do tego, by dzieci ze sprzężoną niepełnosprawnością chciały i potrafiły się komunikować, by zdawały sobie sprawę z własnych odczuć i umiały je w sposób akceptowany społecznie wyrazić. Proces ten wymaga systematycznego, długofalowego planowania, przewidywania sytuacji komunikacyjnych oraz angażowania się w projektowanie specjalistycznych pomocy, współpraca zespołu terapeutycznego (pedagoga specjalnego, logopedy, psychologa, rehabilitanta, terapeuty zajęciowego) z rodziną osoby niepełnosprawnej.
- Gdy dana osoba niepełnosprawna nabierze większej odrębności i świadomości własnej sprawczości, zaczyna porozumiewać się.
