Strona 3 z 8
Rozdział 3. Wiem, czego chcę – nauka wybierania (skanowania).
- Świadome dokonywanie wyboru jest podstawową strategią w początkowych etapach korzystania z AAC. Podejmowanie decyzji jest jednym z aspektów dojrzewania ludzkiego „ja”.
- Dziecko niepełnosprawne, które nie może samo zrealizować swojego planu, zdane jest na dorosłych. Jego powodzenie w takiej sytuacji zależy od kilku warunków:
- dorosły musi wierzyć, ze dziecko w ogóle może czegoś chcieć, że ma swoje upodobania, preferencje;
- musi uznawać jego prawo do wyboru rzeczy, stanów, czynności.
- powinien umieć tak zaaranżować sytuację, by umożliwić dziecku podjecie wyboru.
- musi umieć odczytać dyskretne niekiedy sygnały dziecka o jego upodobaniach, dążeniach do i od.
- Część dzieci po prostu nie zna wybierania, bo nikt nigdy ich w sytuacji wyboru nie stawiał. Ich rodzice i inne osoby z otoczenia „obsługiwali” dzieci, zaspokajali wszystkie ich potrzeby wyłącznie według własnej woli i intuicji. (postawa nadopiekuńcza lub bezradność wychowawcza).
- Ważne jest świadome organizowanie sytuacji wyboru dla dzieci:
- właściwy dobór materiału (przedmiotów, symboli);
- znalezienie najlepszej strategii wyboru dla danego dziecka (sposób wskazywania przez dziecko wybrany przedmiot czy symbol wzrokiem, głosem, strumieniem światła z latarki umieszczonej na głowie, z użyciem gestu wskazywania, wskaźnikiem).
- spośród ilu obiektów ma wybierać;
- zaprojektowanie i wykonanie różnych tablic wyboru – pierwszych pomocy komunikacyjnych.
- Jedną z dwóch propozycji dla dziecka może być zabawka, którą ono szczególnie lubi. Na początku dobrze jest wymienić i pokazać dziecku zabawkę tę mniej atrakcyjną, by ono na chwilę skupiło na niej wzrok, by zaczęło się uczyć przeglądania propozycji, czekania i bardziej uporządkowanego szukania tego, co upragnione. Nauka przerzucania spojrzenia z jednej prezentowanej zabawki na drugą (skanowanie). Gdy dziecko nie potrafi wskazać odpowiedzi, tylko po prostu chwyta zabawkę, o jaką mu chodzi, można zadawać pytanie trzymając zabawki nieco wyżej, poza zasięgiem rąk dziecka. Wtedy musi chwycić zabawkę wyciągając ręce w jej stronę. Należy komentować wybór dziecka „Chcesz…!”, Wybrałeś …!” i wręczyć mu pożądaną zabawkę. Dalsza część zabawy powinna być zorganizowana tak, by dziecko cały czas musiało wybierać. (oczywiście może też pobawić się według własnego pomysłu). Należy cały czas nazywać, co się dzieje w dalszej części zabawy.
- Dzięki wyborowi zabawa ma zawsze szansę wyglądać nieco inaczej, nie jest nudna i wyzwala dziecięcą ciekawość.
- Wszystkim propozycjom zabaw powinien towarzyszyć gest wskazywania (wskazywanie dłonią na przedmioty, których ma się użyć, na miejsca, o których się mówi).
- Komentowanie zachowania dziecka (gdy jest zły, wesoły, smutny itp.) słowami np.: „O, widzę, że jesteś zły! Chcesz być sam, czy zawołamy mamę?. Należy dać dziecku możliwość wyrażania uczuć. Nauczyć np.: gestu „przepraszam”.
- Nauka wybierania w sytuacjach dnia codziennego (przykłady) – 2 możliwości wyboru:
- podczas posiłków- co dziecko chce zjeść, na co ma ochotę?
- podczas ubierania – w co chce być ubrane?
- podczas spaceru – gdzie chce iść?
- podczas zabawy – czym chce się bawić?
- przy wyborze pozycji;
- przy wyborze miejsca;
- przy wyborze zajęcia;
- przy wyborze piosenki;
- itp.
- Aby uświadomić dziecku, iż sytuacja wyboru jest rozmową z drugim człowiekiem, można wymagać od dziecka po wybraniu jednej rzeczy podnoszenia wzroku na dorosłego.
- Najpierw dziecko musi obejrzyć propozycje (co ma do wyboru), a potem pokazać, co chce.
- Na przedstawianych przedmiotach w sytuacjach wyboru powinny z czasem pojawić się etykiety, a potem należy zastąpić je piktogramami.
- Dziecko w sytuacji wyboru nie ma możliwości popełnienia błędu. Nie są to prośby o odpowiedzi na pytania, ale wolne decyzje, w pełni zależne od niego. Za każdym razem, aby dziecko się nauczyło, musi ono ponieść konsekwencje swojego wyboru. (otrzymanie wybranego przedmiotu lub uczestniczenie w wybranej aktywności). Jeśli dziecko protestuje, trzeba mu powiedzieć: „Wybrałeś to, ale ci się nie podoba. Możesz wybierać jeszcze raz!”.
- Należy przygotować tablice komunikacyjne z odpowiednim słownictwem, równocześnie z osobistą książką do komunikacji dziecka.
- Strategii wyboru należy używać nieustannie podczas zajęć edukacyjnych.
- Wybór pozwala dziecku odczuć, że wiele od niego zależy, że ma wpływ na to, co się z nim będzie działo, że jest słuchane.
- Umiejętność świadomego wyboru uznaje się za podstawową dla budowania i korzystania z systemu komunikacji wspomagającej. Wyprzedza ona u większości dzieci konsekwentne sygnalizowanie Tak i Nie. Nadaje się jako forma pracy i poprawiania jakości porozumiewania się także z dziećmi z głębszym upośledzeniem umysłowym.
