Strona 5 z 8
Rozdział 5. Pomóc słowom zabrzmieć.- Dobrze prowadzona interwencja AAC ma maksymalnie wspomóc słowną komunikację o ile tylko jest ona możliwa w przypadku danego dziecka. Piktogramy i gesty mogą stać się stymulatorem wypowiadania coraz większej ilości słów, a w rezultacie – większej niezależności.
- Mowa to jedna z najcenniejszych umiejętności człowieka i najdoskonalsza forma komunikowania się. Pełni podstawową rolę w rozwoju poznawczym, emocjonalnym i społecznym. Nie jest ona jednak jedynym sposobem porozumiewania się.
- Niezależnie od rokowań dziecka, wprowadzenie nauki AAC jest jak najbardziej zasadne. Podnosi to w dziecku poczucie jego własnej wartości, pozwala być bardziej aktywnym, wpływa korzystnie na jego jakość życia.
- Można wprowadzać piktogramy na bazie techniki „plan dnia”. Układanie dziecku sekwencji piktogramów pozwala mu uporządkować kolejne czynności i zdarzenia, miejsca i osoby. Daje to dziecku poczucie bezpieczeństwa i przewidywalność. Po zakończeniu każdego elementu z planu dnia piktogram należy odwrócić lub odłożyć, aby wyraźnie zaznaczyć „koniec”, a tym samym wzmocnić strukturę dnia i dać dziecku lepsze poczucie upływu czasu. Systematyczne układanie i powtarzanie piktogramów, gestów oraz jeśli to możliwe – słów. Może to spowodować sytuację, kiedy to dziecko zacznie wypowiadać coraz to więcej słów, częściej i adekwatnie do sytuacji. W pewnym momencie może też odrzucić piktogramy.
- Często dzieci mają swoje stereotypowe zabawy, nie próbują nawiązać kontaktu z drugą osobą, krzyczą, rzucają przedmiotami. Można spróbować bawić się dziecka ulubionymi przedmiotami (nie zwracając na nie uwagi), komentować, co się robi i każdej zabawce przypisywać piktogram. Dziecko po jakimś czasie powinno się uspokoić (nie od razu, ale po kilku zajęciach), śledzić zabawę dorosłego, choć w niej nie uczestniczyć. Dopiero potem ją zaakceptować i w niej uczestniczyć. Bazą do wprowadzenia pierwszych piktogramów mogą stać się ulubione przedmioty – zabawki.
- Umiejętne, dobrze przemyślane i dostosowane do możliwości dziecka wprowadzanie komunikacji wspomagającej nie spowoduje, że mowa zostanie zapomniana, ponieważ dziecko powinno być systematyczne zachęcane do jednoczesnego mówienia, w zależności od jego możliwości artykulacyjnych (do wypowiadania głosek, sylab, wyrazów lub zdań w momencie wskazywania symboli lub wykonywania gestów). W ten sposób wzbogaca swój słownik bierny i czynny, uczy się prawidłowo budować zdania, porządkuje swoje wypowiedzi, a jego motywacja i gotowość do komunikowania się są stale stymulowane.
- Często, gdy podejmujemy terapię, dziecko ma już jakiś sposób porozumiewania się, dlatego wybierajmy taki system znaków, który uwzględni jego możliwości komunikacyjne.
- Opisujmy słowami to, co robimy i wspierajmy się symbolami gestami. Słowa wzmacniajmy także zabawkami, które będą motywowały dziecko do ich częstszego powtarzania. Symbole i gesty niech staną się narzędziem do nazywania i okazją do wypowiadania słów. Gdy dziecko doświadczy, że jest wysłuchane i zrozumiane, poczuje się bezpiecznie, stanie się bardziej samodzielne i aktywne. Problemy z zachowaniem, obserwowane u dzieci z trudnościami w porozumiewaniu się, będą łagodzone dzięki temu, że dziecko stanie się bardziej sprawne w przekazywaniu swoich próśb życzeń.
- Porozumiewanie się w sytuacji zabawy jest doskonałą okazją do używania różnych sposobów komunikacji wspomagającej.
- „Program domowy” to tworzenie i realizacja projektów zadań i zabaw dla małego dziecka przez specjalistę z udziałem rodziców. Dziecko na bazie aktualnych swoich umiejętności zdobywa nowe, bliskie w rozwoju. Takie wizyty w domu dziecka mają charakter instruktażowy. Specjalista bawi się z dzieckiem w nową zabawę w obecności rodziców, by zaraz zaprosić ich do własnych prób, próbuje tez włączyć rodzeństwo dziecka. Często też rodzicom podawany jest instruktaż karmienia.
- Rodzeństwo dziecka niepełnosprawnego należy uczyć i pokazywać różne formy i możliwości współdziałania z sobą, na zasadach partnerstwa, dialogu, możliwości wyboru danej aktywności przez niepełnosprawne dziecko. Specjalista tak kieruje ich zabawą, aby czynnie w niej uczestniczyło dziecko niepełnosprawne
- Można używać dłoni, aby oznaczyć obydwie rzeczy do wyboru i dać dziecku możliwość odpowiedzi przez wskazanie wzrokiem.
- Można też użyć kostki, do której przykleja się 6 piktogramów (na każdej ściance) do oznaczenia możliwości wyboru (strategia wyliczania).
- Ważnym zadaniem specjalisty jest nauka nawyku dawania dziecku niepełnosprawnemu wyboru przez jego rodzeństwo. Dziecko takie stanie się wówczas ważnym towarzyszem, a nie obserwatorem zabaw.
Rozdział 7. Rozmawiamy gestami – system Coghamo.
- Podejście zwolenników tzw. komunikacji totalnej zwanej też całościową integruje elementy różnych, uzupełniających się wzajemnie, metod i technik w jeden spójny system porozumiewania tworzony dla konkretnego użytkownika.
- Gestykulacja towarzyszy porozumiewaniu się już u małych dzieci (np.: gest wskazywania lub zamykania i otwierania dłoni oznacza daj!, czyli upominanie się o przedmiot)
- Gesty w naturalny sposób wzmacniają i podkreślają to, co mówimy, mogą towarzyszyć wypowiadanym słowom lub je zastępować.
- System został oparty na bazie belgijskiego języka migowego oraz ang. systemu komunikowania się za pomocą gestów – Makaton.
- System Coghamo oznacza komunikację gestami dla niepełnosprawnych ruchowo. Jest zestawem 160 znaków, zawiera najważniejsze pojęcia z życia codziennego niepełnosprawnego dziecka. Posiada kategorie: osoby, toaleta, ubrania, szkoła, uczucia i cechy, aktywności.
- Dzięki gestom dzieci od najwcześniejszych lat mają okazję do lepszej koncentracji na rozmówcy, oswajają się z mową ciała i próbują uczyć się naśladowania. Ułatwia to porozumiewanie się i stymuluje rozwój mowy, jeśli tylko jest możliwy. Dorośli mogą wykorzystywać gesty do podkreślenia ważności wypowiadanych słów.
- Gdy dziecko ma trudności w nauce czytania i pisania , kiedy pamięta poszczególne litery, identyfikuje wyizolowane głoski, ale nie potrafi ich odnaleźć w słyszanym wyrazie, myli ich kolejność – można spróbować pracować z dzieckiem na komputerze w formie przepisywania wyrazów i krótkich zdań, a następnie wprowadzenia i używania tablicy literowej. Dzięki niej dziecko nie pokazuje całych wyrazów, ale ich pierwsze litery. Litery oznaczać mogą całe imiona kolegów, itp. Można też literować nazwy, których nie ma dziecko w tablicy (trudniejsze).
- Gest i jednocześnie wymawiane słowo stają się przepustką do rozumienia mowy.
- Sposobów wprowadzania gestów jest wiele. Małe dzieci najczęściej poznają je w piosence, w zabawie, w sytuacjach przez nauczycieli organizowanych. Starsze dzieci często uczą się naśladując ruchy. Niekiedy trzeba użyć techniki prowadzenia rąk. Gesty powinny stać się elementem codziennych rytuałów, takich jak powitanie, jedzenie i ubieranie oraz niektórych zabaw ruchowych.
- Zawsze gestowi wykonywanemu przez użytkownika AAC powinno towarzyszyć słowo, choćby jego szczątkowa postać: wyraz zniekształcony, sylaba, wokalizacja. Gdy tylko jest możliwa wokalizacja, gesty mają ją wzmacniać, a nie zastępować wypowiadanych słów.
- Gestykulacji starszych dzieci o wiele rzadziej towarzyszy dźwięk.
- Uczymy tylko tych gestów, które dzieci mają okazje wykorzystać na co dzień i które są im rzeczywiście potrzebne.
- Gesty są szczególnie przydatne w tych sytuacjach dania codziennego, gdy niełatwo jest sięgnąć po znaki graficzne, np.: w toalecie, w trakcie posiłków – zawsze wtedy, gdy chcemy, aby nasz komunikat szybko dotarł do rozmówcy.
- Oczywiście ten sam gest w różnych sytuacjach może oznaczać różne rzeczy.
- W trakcie nauki gestów musimy zwrócić uwagę na różnicowanie ruchu w przypadku gestów podobnych – dla dziecka niepełnosprawnego ruchowo może być to bardzo trudne. Dlatego na początku nauki trzeba wybierać gesty znacznie różniące się od siebie (np.: w zestawie nazw aktywności: bawić się, czytać, grać na komputerze, słuchać).
- Warunkiem wprowadzania zastawu gestów do systemu komunikacji jest zaznajomienie z nim rodziny dziecka oraz innych osób go otaczających.
- Gesty są doskonałym uzupełnieniem innych sposobów porozumiewania się. Mogą być wprowadzane równolegle z piktogramami, symbolami Bliss’a itd.
- Zdarza się, że niektóre dzieci używają własnych, wypracowanych przez siebie gestów. Należy je wzmacniać, o ile tylko uznamy, że będą rozumiane i akceptowane społecznie.
