Strona 6 z 8
Rozdział 8. Mój słownik osobisty.- Dobór słownictwa jest zagadnieniem kluczowym.
- Osobista pomoc do porozumiewania się stanowi słownik czynny osoby niepełnosprawnej.
- Zanim zaczniemy wprowadzać dziecko w świat symboli, trzeba dowiedzieć się o nim jak najwięcej – co lubi robić, z kim najczęściej spędza czas, jakie ma ulubione zabawki. Dopiero wtedy możemy zacząć dobierać pierwsze hasła i tworzyć słownik. Pierwsze symbole powinny być związane z ulubioną sferą aktywności dziecka. Odpowiedni dobór słownictwa jest ważny dla dobrego zmotywowania dziecka do porozumiewania się.
- Ważnym jest częste sięganie do słownika, jego fizyczna obecność w codziennym życiu. Pozwala to kształtować nawyk korzystania z pomocy do komunikacji. Na początku należy tak kierować rozmową z dzieckiem, aby jej tematyka była związana z zasobem pojęć, które ma ono w swoim słowniku.
- Osobista pomoc do porozumiewania się może mieć formę tablicy lub książki. Wielkość pomocy jest uzależniona od możliwości ruchowych dziecka. Istotna jest także odległość pomiędzy symbolami. Wielkość symbolu jest uzależniona od umiejętności widzenia ucznia.
- Symbole oznaczające poszczególne części mowy bądź kategorie pojęć są powiązane z odpowiednimi kolorami. Oznacza to, że poszczególne hasła umieszczane są na barwnym tle lub obwiedzione ramką w danym kolorze (zał.nr2). Stosowanie kodu kolorów rozwija umiejętność kategoryzowania, uczy również wypowiadania się z zachowaniem prawidłowej struktury języka.
- Poszczególne strony w słowniku mogą być przeznaczone dla różnych kategorii pojęć, np.: dla nazw osób czy czynności. Można też tworzyć strony tematyczne i wówczas na jednej lub dwóch umieszczać symbole związane z danym tematem, ale będące różnymi częściami mowy.
- Do górnych lub/i dolnych krawędzi tablicy można przytwierdzać zakładki, na których znalazłyby się pojęcia pasujące do wielu wypowiedzi, np.: określenia czasu (w przeszłości / było, teraz / jest, w przyszłości / będzie) lub zwroty konwersacyjne (nie mam takiego symbolu, zacznę jeszcze raz, coś innego).
- Warto wcześniej w tablicy zaznaczyć jej obszary kolorowymi arkuszami papieru, aby później poszczególne hasła były wklejane na odpowiednim tle oznaczającym osoby, czynności, rzeczowniki i inne.
- Najpierw wprowadzamy dziecku tablicę do komunikacji, potem słownik osobisty. Pomoc w formie tablicy jest łatwiejsza do porozumiewania się na pierwszym etapie nauki. Uczeń widzi wszystkie pojęcia umieszczone w słowniku. Nie musi pamiętać, na której stronie jest symbol, którego chce użyć.
- Warto wcześniej zaplanować ogólny schemat pomocy do porozumiewania się.
- Zestaw tablic „matek” pozwala odbiorcom informacji zidentyfikować kolejną potrzebną tablicę, by dziecko mogło przekazać informacje dotyczące nauki, zabawy, toalety czy zachcianek.
- Nauczyciel opracowuje pierwsze, proste tablice, na których znajdują się symbole zabawek dziecka, zdjęcia osób z rodziny, podstawowe aktywności domowe. Tablice te powinny być rozmieszczone w różnych miejscach domu, z którymi wiążą się tematycznie (np.: tablica
- z nazwami zabawek koło półki, na której są one poukładane). Następnym krokiem jest założenie osobistego słownika (forma książki).
- Przykładowe kategorie w osobistym słowniku dziecka;
- osoby (gdy dziecko mocno jest związane ze swoją rodziną). + „Słowa – osie” znajdujące się w lewej części rozłożonych stron (np.: zobaczyć, odwiedzić, bawić się) umożliwiają w połączeniu ze zdjęciem osoby ułożenie wyrażenia.
- czynności + „Słowa – osie” (np.: zwroty konwersacyjne – ja chcę …, czy mogę …?)
- rzeczowniki + „Słowa – osie” (np.: czym pojedziemy?, kiedy pojedziemy?, nazwy kategorii pojęć umieszczanych na stronie, np.: kuchnia, pokój, łazienka itd.).
- zwroty konwersacyjne (np.: jeszcze raz, więcej, koniec, dzień dobry, proszę, przepraszam, proszę coś innego, nie zrozumiałeś mnie, udało się, gotowe)
- przymiotniki, określenia + „Słowa – osie” (np.: to, jaki? (jak?), jaki kolor?, proszę inny).
- dodatkowo zakładki – do okładki dodatkowo można dokleić stronę tworzącą boczną zakładkę zawierającą pytania (np.: co?, czy?, kiedy?, gdzie?) oraz tekturowy pasek tworzący zakładkę górną, na której umieszczone są określenia czasu (przeszłość było, byłam; teraźniejszość – jest, jestem; przyszłość – będzie, będę).
- Ogromną rolę odgrywają rodzice, którzy rozmawiając z dzieckiem powinni używać książki (pytać go, co chce robić, gdzie było, z kim i czym chce się bawić, itp.)
- Można na stole, przy którym siedzi dziecko podczas zajęć, nakleić symbole tak, nie. Dziecko ma wskazywać na odpowiedni symbol, gdy ktoś zada mu pytanie typu zamkniętego (np.: „Czy chcesz posłuchać muzyki? Jeżeli tak, wskaż symbol tak”- prośbie towarzyszyło wskazywanie symbolu przez nauczyciela).
- Układanie planu dnia z piktogramów i uczenie się rozpoznawania symboli oznaczających przedmioty z otoczenia i czynności, które dziecko zna. Z czasem dziecko powinno dokonywać wyboru aktywności spośród dwóch, trzech piktogramów.
- Często dzieci nie mają możliwości przewracania stron w książce, a tablica daje im większą niezależność podczas rozmowy, bo mają one wtedy dostęp do wszystkich haseł.
- Tempo nauki dzieci wyznaczają same.
- Tworząc pomoc do porozumiewania się dla dziecka niepełnosprawnego pamiętajmy o:
- zaplanowaniu formy pomocy;
- określeniu wielkości symbolu;
- określeniu odległości pomiędzy symbolami;
- zaplanowaniu słownictwa, które będzie tam umieszczone, zwłaszcza na początku nauki;
- codziennym używaniu słownika podczas rozmowy z uczniem.
