Dzieci mają naturalną skłonność do wielokrotnego powtarzania ulubionych zabaw, stąd jeśli potraktujemy ćwiczenie jako zabawę, będzie ono dla dziecka autentyczną przyjemnością. Rola dorosłego polega na pokazaniu poprawnie wykonanego ćwiczenia i zachęcaniu dziecka do pracy przez chwalenie za podejmowany wysiłek, choćby efekty nie były od razu widoczne.
Powtarzajmy proste ćwiczenia przechodząc do coraz trudniejszych. Sprawmy, aby dziecko odczuwało radość i zadowolenie. Niech będzie to czas dobrej zabawy. Nie krytykujmy, ani nie zmuszajmy do ćwiczeń. Czas trwania i liczbę powtórzeń należy dostosować do indywidualnych potrzeb oraz możliwości dziecka.
Na początku można wykonywać ćwiczenia z dzieckiem przed lustrem, a kiedy potrafi już wykonać z autokontrolą słuchową, wówczas wskazane jest wykorzystywać każdą nadarzająca się okazję: spacer do parku, jazdę samochodem, drogę do przedszkola i na zakupy, zabawy w kąpieli.
Zapraszam do zabawy:)
Naturalna gimnastyka narządów mownych dziecka:
- kiedy dziecko ziewa nie gań go (to przecież naturalne zachowanie), lepiej poproś, aby ziewnęło jeszcze kilka razy, zasłaniając usta - nadaj temat takiej zabawie (senny lew);
- gdy na talerzu został ulubiony sos lub rozpuszczony lód - pozwólmy dziecku wylizać go językiem. To ćwiczenie, choć jest mało eleganckie, za to bardzo skutecznie gimnastykuje środkową część języka;
- jeśli dziecko dostało lizaka zaproponuj, aby lizało go unosząc czubek języka ku górze;
- po śniadaniu lub kolacji posmarujmy dziecku wargi miodem, kremem czekoladowym i poproś, aby zlizało je dokładnie - nadaj tej zabawie temat, np. zaproponuj zabawę w misia Puchatka, który odbiera nagrodę za swoje zwycięstwo;
- przy porannym i wieczornym myciu zębów zaproponuj dziecku zliczanie zębów czubkiem języka lub witanie się z nimi w ten sposób, aby czubek języka dotknął każdego zęba osobno;
- korzystając z okazji wspólnego z dzieckiem rysowania, sprawdź czy dziecko potrafi narysować kółko (językiem dookoła warg) lub kreseczki (od jednego do drugiego kącika ust);
- żucie pokarmów to też ćwiczenie aparatu artykulacyjnego.
Przykładowe, dokładniejsze ćwiczenia, w trakcie których warto aranżować zabawy, by aktywizować dziecko do ich wykonywania:
- warg:
- cmokać, parskać wargami (wprawiać je w drgania);
- wysuwać wargi do przodu, tak jak przy gwizdaniu a następnie rozciągać, jak do uśmiechu;
- ssać naprzemiennie wargi;
- nadymać jednocześnie oba policzki przy zwartych wargach, również na zmianę lewy i prawy;
- wciągać policzki do jamy ustnej (policzki ściśle przylegają do łuków zębowych)
- zagryzać jedną wargę drugą;
- przy zwartych szczękach i wargach przesuwać kąciki ust: w prawo, w lewo,
- przy zamkniętych szczękach unosić wargę górną (widoczne są tylko zęby górne), a następnie opuszczać wargę dolną (widoczne są tylko zęby dolne);
- wymawiać na przemian „a” - „o” przy maksymalnym oddaleniu od siebie górnej i dolnej wargi.
- języka:
- wysuwać język za jamę ustną, na dół, na boki, do góry;
- wysuwać język naprzemiennie – wąski i szeroki; na początku ruchy wolne, potem coraz szybsze;
- unosić język za wargę dolną, następnie górną;
- oblizywać wargę wysmarowaną np.: dżemem lub czekoladą;
- unosić język do wewnętrznej strony wargi najpierw dolnej, potem górnej;
- zlizywać np.: dżem lub czekoladę z wewnętrznej strony wargi górnej;
- unosić język do zębów najpierw dolnych, potem górnych;
- liczyć czubkiem języka zęby górne najpierw od zewnętrznej, następnie od wewnętrznej strony;
- wykonywać najpierw wolne, potem coraz szybsze ruchy na boki, w górę i w dół językiem w powietrzu – jak wąż, następnie stopniowo cofać język w głąb jamy ustnej;
- wolno, a następnie coraz szybciej masować czubkiem języka zęby, następnie wałek dziąsłowy, podniebienie;
- cofanie szerokiego języka wzdłuż podniebienia (brzegi języka dotykają zębów trzonowych);
- naśladować ssanie cukierka czubkiem języka;
- klaskanie językiem, mlaskanie;
- naśladować grę na trąbce;
- naśladować parskanie konia;
- naśladować warkot motoru;
- ćwiczenia usprawniające podniebienie miękkie:
- wywołanie ziewania przy nisko opuszczonej szczęce dolnej;
- płukanie gardła ciepłą wodą (to ćwiczenie pomaga uzyskać dźwięki „k” i „g”);
- chrapanie na wdechu i wydechu;
- głębokie oddychanie przez usta przy zatkanym nosie;
- wymawianie połączeń głosek tylnojęzykowych zwartych „k” i „g” z samogłoskami np.: ga, go, ge, gu, gi, gą, gę... i to samo z głoską „k”: ka, ko, ke, ku, ki...;
- wypowiadanie sylab: „ak, ok, uk, ek, yk, ik ąk, ęk, aga, ogo, ugu, eke, ygy, iki, ago, ęgę”.
- ćwiczenia oddechowe:
- pozycja wyjściowa (siad na krześle, ręce oparte na kolanach)
- ruch (wdech z uniesieniem rąk przodem w górę)
- pozycja końcowa (wydech z równoczesnym skłonem tułowia w przód)
Wdech nosem (usta zamknięte) i wydech ustami (chuchanie lub wymawianie jakiejś głoski: „ssss...”, „tsss...”, „ffff...”).
Inne przykłady:
- dmuchanie na płomień świecy, na wiatraczek;
- dmuchanie na gorącą zupę;
- dmuchanie na pianę podczas kąpieli, na zabawki pływające po wodzie;
- dmuchanie na piłkę pingpongową lub zwitki waty;
- dmuchanie na piłkę pingpongową lub kulę z waty zaczepioną na nitce;
- dmuchanie przez rurkę do szklanki z wodą, do miski na umieszczone tam lekkie przedmioty (piłki pingpongowe, kawałki styropianu, papierowe statki);
- chuchanie na dłonie, na szybę;
- nadmuchiwanie balonów i gumowych zabawek, materaca, itp.;
- śpiewanie;
- chuchanie na zmarznięte dłonie;
- puszczanie baniek mydlanych;
- granie na trąbce, flecie, harmonijce, gwizdku;
- dmuchanie na papier, małe autka, chustę;
- zdmuchiwanie domku z kart;
- rozdmuchiwanie przez słomkę na kartonie rzadkiej farby akwareli lub kolorowego tuszu;
- odliczenie na jednym wydechu
- powtarzanie zdań na jednym wydechu (krótkie, potem coraz dłuższe).
Ćwiczenia oddechowe można prowadzić w różnych pozycjach: na siedząco, w pozycji stojącej lub leżącej na plecach i na brzuchu. Pamiętajmy, że dla młodszych dzieci najciekawszą formą będą wszelkiego typu zabawy.
Bibliografia:
Skorek E.M., Reranie. Profilaktyka, diagnoza, korekcja, IMPULS, Kraków 2001
Styczek I., Logopedia, Warszawa 1979
propozycje własne
